علم داروسازی در تمدن اسلامی

10:23 - 1397/03/13

تمدن اسلامی، داروسازی را که از ایرانیان به ارث برده بودند پرورش داده و به فرهنگ غرب منتقل کردند.

داروسازی

علم داروسازى را مسلمانان از ايرانيان آموختند و آن را پروش دادند، و سپس با پیشرفت‌های زیادی که در این زمینه داشتند، از طریق آندلس آن را به غرب منتقل کردند، از این‌رو صنعت داروسازی در تمدن غرب مدیون مسلمان هستند.

علم و تمدن امروز جهان برخواسته از زحماتی است که بشر در طول تاریخ کشیده است، در این میان برخی از گروه‌ها تلاش‌های بیشتری را برای به نتیجه رساندن این علوم از خود نشان داده که به عنوان نمونه در این زمینه می‌توان از مسلمانان نام برد. مسلمانان که حدود 5 قرن بزرگ‌ترین تمدن بشری را شکل داده بودند و پیشرفت‌های بسزایی در زمینه علوم مختلف داشته‌اند، حق بزرگی بر دانش و علوم رایج امروزی دارند، ولی متأسفانه، تمدن غرب با استفاده از تبلیغات خویش و هم‌چنین ناآگاهی مسلمانان این حقیقت را مخفی کرده است، از این‌رو در این نوشتار تلاش می‌کنیم به یکی از خدمات مسلمانان در زمینه علم اشاره کنیم.

یکی از علومی که زیاد مورد توجه مسلمانان قرار گرفته است، علم داروسازی است، علم داروسازى را اعراب به طور كامل از ايرانيان آموختند. از آن روى كه استادانى از تمام نقاط جهان در دانشكده جندى شاپور گرد آمده بودند، اين علم در آن‌جا در سطح بالايى تدريس مى‏‌شد. و اعراب معمولاً براى درمان، از داروهاى بسيط نظير گياهان و مواد حيوانى يا معدنى استفاده مى‌‏كردند؛ با آشنایی با داروسازان تحصيل‏‌كرده در ایران با داروهاى مركب نیز آشنا شدند و پس از آن بود که مسلمانان با تحقیقات خویش این اندوخته به ارث برده از ایرانیان را رشد و ترقی دادند، آن‌چنان که مرحوم زرین‌کوب در این زمینه می‌نویسد: «در ادويه مركبه نيز مانند طب، مسلمانان توانستند بر معلومات دانشمندان گذشته بيفزايند.»[1]

در ميان سرزمين‏‌هاى اسلامى، دانشمندان اسپانيايى با توجهى بيشتر به اين علم، توانستند تحقيقات مهمى را در زمينه گياه‏شناسى و داروسازى انجام دهند و خدمات برجسته‌‏اى را به ويژه به اروپاى غربى ارزانى كنند.[2]

 از میان سرآمدانی كه به این علم خدمات ارزنده‏‌اى كرد، می‌توان از فيلسوف و طبيب اندلسى «ابن‏ سبعين» نام برد، او نخستين گياه‏‌شناسى است كه در طبقه‏‌بندى گياهان و ثبت ويژگى‏‌ها و امتيازات آن‌ها تحقيقات مفصلى انجام داده است. وى به بيشتر پرسش‏‌هاى فردريك دوم پادشاه سيسيل در مورد گياه‏‌شناسى پاسخ داد و بعدها آثار او در رشد دانش داروسازى در اروپا مؤثر افتاد.

يكى ديگر از دانشمندان مشهور اندلسى قرن دوازدهم ميلادى، احمد بن محمد غافقى است. او براى شناخت گياهان دارويى به سرتاسر اسپانيا سفر كرد و نتيجه تلاش‏‌هاى‏ علمى خود را در كتابى جامع با نام «الأدوية المفردة» گرد آورد. اين كتاب بعدها پايه و اساس كار داروسازان متأخر قرار گرفت و تحولى عظيم در امر داروسازى به ‏ويژه در اروپا ايجاد نمود.

«ابن‏ بيطار» سرشناس‌‏ترين داروساز و گياه‏‌شناس مسلمانى است كه نه‏ تنها در اندلس كه در جهان اسلام نيز پرآوازه است؛ مسافرت‏‌هاى طولانى ابن‏ بيطار به شمال آفريقا، مصر، سرتاسر اندلس، شام و آسياى صغير و خدمت در منصب‏‌هاى ادارى چون رئيس داروسازان دربار ايوبيان مصر، برغناى تأليفات او افزود.

وى در دو كتاب معروف خود «المغنى فى الأدوية المفيدة» و «الجامع فى الأدوية المفردة» بيشتر آراى يونانيان و دانشمندان مسلمان را در مورد گياهان دارويى گرد آورد و نتايج آزمايش‏‌هاى خود را نيز ذكر كرد. بسيارى از گياهانى كه او معرفى مى‏‌كند، در نوع خود منحصر به فرد بوده و براى نخستين بار نام آن‌ها در آثار وى آمده است. يكى ديگر از امتيازاتى كه تأليفات او دارد، ثبت اسامى بسيارى از گياه‏‌شناسان و طبيبان داروساز يونانى و مسلمان است. اين كتاب بارها به زبان‏‌هاى مختلف اروپايى چون آلمانى، فرانسوى، ايتاليايى و انگليسى ترجمه شد.[3]

________________________________________
پی‌نوشت
[1]. كارنامه اسلام، عبدالحسين زرين‏‌كوب، تهران، اميركبير، 1355ش، ص 60 و 61.
[2]. اسلام در غرب(تاريخ اسلام در اروپاى غرب)، نورالدين آل‏على، تهران، دانشگاه تهران، 1370ش، ص 326.
[3]. تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامى، فاطمه جان احمدى، دفتر نشر معارف‏، قم، 1386ش، ص227.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.