رویکرد کلامی شهید مطهری

14:27 - 1399/02/10

این شهید عزیز، تمام همت خود را برای مبارزه با مارکسیسم و نقد اندیشه‌های مارکس و پیروان او صرف کرد.

شهید مطهری

استاد مطهری در کتب مختلفی به شبهات مختلف اشاره و با توجه به زیرکی و توجه ایشان به همه مباحث فکری مطرح در زمان خود، تقریبا تمام شبهات آن دوران را رصد می‌کرد و در پاسخ به آنان مقاله یا کتاب می‌نوشت؛ چنانکه کتاب خاتمیت را در پاسخ به شبهات خاتمیت و ختم رسل، و کتاب مساله حجاب را با توجه به هجمه عظیمی که به بحث حجاب شده بود، نوشتند.

بدون شک شهید بزرگوار مرتضی مطهری از علمای طراز اول شیعه در دوران معاصر بود، او فیلسوف، متکلم، فقیه و متفکری ژرف اندیش و عالی بود، با دقتی کم‌نظیر به موشکافی مسائل موجود در جامعه می‌پرداخت و با تحلیلی مثال زدنی به بررسی مباحث پرداخته و در پاسخ به معاندین دین، کم‌نظیر بود و در برخورد با شبهات دینی چنان پاسخی دقیق و علمی ارائه می‌کرد که کمتر کسی می‌توانست نسبت به پاسخ ایشان اشکال کند. مقام معظم رهبری در مورد وی می‌فرماید: «این مرد دارای استعداد فکری بسیار زیادی بود، یک مغز بزرگ بود، آنچه که در ایشان به عنوان جوهر اصلی قضیه وجود داشت، عبارت بود از همین قوّت استعداد فکری ایشان.... واقعاً[شهید مطهری] دارای ابعاد یک شخصیت زبدۀ برجسته بود که می توان ایشان را یکی از متفکرین و یکی از پرچم‌داران احیای تفکر اسلامی به شمار آورد. اگر تلاش آن شهید برای رفع نیازهای فکری اقشار مختلف و طرح موضوعات جدید مبتلابه جامعه نبود، اکنون جامعه اسلامی، وضع دیگری داشت.»[1]

در این نوشتار می‌خواهیم به بررسی علم کلام در آثار و اندیشه این شهید بزرگوار بپردازیم. لذا در ابتدا لازم است معنا و موضوع علم کلام مشخص شود، سپس به بررسی آن در آثار شهید مطهری پرداخت. در مورد علم کلام گفته شده: «علم کلام یکی از علوم اسلامی است که درباره عقاید اسلامی یعنی آنچه از نظر اسلام باید به آن‌ها اعتقاد داشت، بحث می‌کند، درباره آن توضیح می‌دهد و برای اثبات آن عقاید با دلایل عقلی و نقلی (آیات و روایات) استدلال می‌کند، از آن‌ها دفاع می‌کند.»[2]

لذا می‌توان گفت علم کلام به اثبات عقاید اسلامی و دفاع عقلانی از آن‌ها می‌پردازد، با این تعریف اکثر آثار ایشان را باید کلامی به حساب آورد، زیرا در آن‌ها یا به اثبات اعتقادات شیعه می‌پردازد یا به دفاع از اعتقادات و پاسخ به شبهات معاندین. ایشان با نوشتن کتاب جهانبینی توحیدی به تشریح اعتقادات توحیدی یک مسلمان و شیعه می‌پردازد. در کتاب وحی و نبوت به بحث نبوت و در کتاب حیات اخروی به بحث معاد می‌پردازد.

استاد مطهری در کتب مختلفی به شبهات مختلف اشاره و با توجه به زیرکی و توجه ایشان به همه مباحث فکری مطرح در زمان خود، تقریبا تمام شبهات آن دوران را رصد می‌کرد و در پاسخ به آنان مقاله یا کتاب می‌نوشت؛ چنانکه کتاب خاتمیت را در پاسخ به شبهات خاتمیت و ختم رسل، و کتاب مساله حجاب را با توجه به هجمه عظیمی که به بحث حجاب شده بود، نوشتند.
این شهید عزیز، تمام همت خود را برای مبارزه با مارکسیسم و نقد اندیشه‌های مارکس و پیروان او صرف کرد، او با سخنرانی‌های عالی و بی‌نظیر و قلم توانمند خود، یک تنه توانست مارکسیسم را در ایران شکست دهد و جلوی رشد آن در ایران اسلامی را بگیرد، لذا کتاب علل گرایش به مادی گری را می‌نویسد و در این کتاب چنان مبانی و ریشه‌های فکری آنان را به نقد و چالش می‌کشد که آن‌ها را مجبور به ترور فیزیکی این عالم گرانقدر می‌شوند.

ایشان زمانی که متوجه می‌شوند شخصی در صدد نوشتن مقالاتی در مورد جایگاه زن در اسلام و اثبات این نکته است که اسلام به زنان ظلم کرده و حقوق آنان را نادیده گرفته است، کتاب نظام حقوق زن در اسلام را می‌نویسد و در این کتاب چنان قوی و مستدل سخن می‌گوید که نویسنده آن مقالات را پشیمان کرده و او دیگر به نوشته‌های خود ادامه نمی‌دهد.

شهید مطهری به خوبی هدف از مطالعه و درس خواندن و تلاش علمی و اهمیت مباحث مربوط به حفظ دین را درک کرده بود؛ تا آنجا که حتی هدف از خواندن فلسفه و علوم عقلی را حفظ دین و دیانت می‌دانست و با این‌که در فلسفه اسلامی و حکمت متعالیه مجتهد و صاحب نظر بود، اما جز چند کتاب فلسفی که بیشتر حاصل تدریس ایشان بوده، کتاب خاص فلسفی محض ندارد و تمام علم و تلاش علمی خود را در راه دفاع از شریعت و پاسخ به شبهات دین صرف کرد.

استاد مرتضی مطهری حتی به کلام جدید و فلسفه غرب نیز توجه داشت و از این مساله غافل نبود و تقریبا هرکتابی که از فلاسفه غربی ترجمه و در ایران منتشر میشد، توسط ایشان مورد نقد و بررسی قرار می‌گرفت و اگر مشکلی داشت به زیبایی به نقد آن پرداخته و مشکلات و نتایج آن اندیشه را با دقتی مثال زدنی و باریک بینی خاصی بیان می‌کرد؛ از باب نمونه عدل الهی کتابی است که در مورد مساله شرّ نوشته شد و در آن به نقد و بررسی شبهات فلاسفه غرب در مورد شرور پرداخت. کتاب اسلام و مقتضیات زمان را نیز در پاسخ به روشن‌فکران ایرانی نوشت که معتقد بودند اسلام نمی‌تواند با روز پیش برود. ایشان به مباحث باستان‌گرایی که در آن روز بسیار مطرح بود نیز توجه داشت و کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران را در پاسخ با آنان نوشت.

در کلّ باید شهید مطهری را یک متکلم قوی شیعی نامید که در اکثر کتب و سخنرانی‌های خود یا به اثبات اعتقادات ناب شیعی مشغول بوده و یا به پاسخ به شبهات مطرح در مورد اعتقادات شیعه و نقد مخالفان دین و اسلام می‌پرداختند.

خداوند روح ایشان را غریق حرمت بی پایان خود کند و بر درجات این مجاهد نستوح بیافزاید و او را در اعلی علیین قرار دهد که تمام عمر خود را به تحصیل و دفاع از شریعت اختصاص داد.   

___________________________________
پی‌نوشت
[1]. برای مطالعه به این مطلب مراجعه کنید.
[2]. برای مطالعه به این مطلب مراجعه کنید.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.