سیره امام رضا(علیه‌السلام) در اصلاح سبک زندگی

08:01 - 1399/07/26

-امام رضا (علیه‌السلام) به عنوان امامی که پرچمدار روبرو شدن با فرهنگ‌ها و عقاید مختلف بودند و از مناظره با آنها استقبال می‌کردند تا در جهت اصلاح آنها گامی مؤثر برداشته باشند، یکی از بهترین الگوها در اصلاح سبک زندگی انسان‌ها محسوب می‌شود

امام رضا

امام رضا (علیه‌السلام) پرچمدار مقابله هوشمندانه با فرهنگ‌های منحط و سبک‌های فکری-رفتاری غلط

خداوند برای هدایت انسان‌ها حجت‌هایی را بر روی زمین قرار داده تا مسیر هدایت بواسطه آنان گم نشود و با سپردن انسان‌ها خودشان را به فرامین و دستورات و استفاده از سیره رفتاری‌ آنان، طی کردن مسیر پر تلاطم دنیا به سوی سرای ابدی سهل و آسان شود.
استفاده از این فرامین در این روزهایی که دنیای مدرن با پیشنهادات اغوا کننده‌اش سرابی بی انتها را در پیش روی ما به وجود آورده است بسیار لازم و ضروری است. استفاده از سیره امامان معصوم (علیه‌السلام) در اصلاح سبک زندگی کنونی‌مان که عموماً متأثر از فرهنگ غربی است امری بسیار حیاتی است.
باید توجه داشت که فرو رفتن در فرهنگ غربی و استفاده مداوم از محصولات دنیای مدرن به مرور برای انسان سبک زندگی خاصی را به وجود خواهد آورد که تمامی ویژگی‌هایش را از همان فرهنگ گرفته است! انسان وقتی در مدت زمان طولانی در معرض شیوه‌های خاصی از محتواها و محصولات برآمده از فرهنگ غربی قرار می‌گیرد مسلمان هم که باشد، باز در معرض آسیب‌های این فرهنگ قرار دارد و کم کم سبک زندگی و خلق و خویش تغییر پیدا خواهد کرد که روز به روز با گسترش ارتباطات بین فردی به کل افراد جامعه تسری پیدا خواهد کرد؛ «به همین دلیل، امروزه اصلاح سبک زندگی در ادبیات علوم اجتماعی، پیوندی تنگاتنگ با مجموعه‌ای از مفاهیم مانند فرهنگ، جامعه، رفتار؛ عقیده، شخصیت، هویت، طبقه اجتماعی، سلیقه و نیاز دارد.»[1]
برای اصلاح سبک زندگی در تمامی ابعاد و لایه‌هایش باید به سراغ فرهنگ متعالی اسلامی رفت که ما در اینجا می‌خواهیم با بهره‌گیری از کلام و سیره رفتاری امام رضا (علیه‌السلام) بکوشیم در برابر سبک زندگی برآمده از فرهنگ غرب، اصلاحاتی اساسی را صورت دهیم و خودمان را از گرفتاری‌های موجود در این سبک زندگی خلاص کنیم و به عبارتی از حالت انفعال خارج شویم و در این فضا حضوری فعال داشته باشیم.
امام رضا (علیه‌السلام) به عنوان امامی که پرچمدار روبرو شدن با فرهنگ‌ها و عقاید مختلف بودند و از مناظره با آنها استقبال می‌کردند تا در جهت اصلاح آنها گامی مؤثر برداشته باشند، یکی از بهترین الگوها در اصلاح سبک زندگی انسان‌ها محسوب می‌شود؛ این اصلاحات در جایی که تک تک افراد جامعه با فرهنگ‌های مهاجمی روبرو هستند که گاه به آنها اجازه فکر کردن هم نمی‌دهد امری مهم و غیر قابل انکار است.
اگر بخواهیم اصلاح الگوی سبک زندگی را در سیره امام رضا (علیه‌السلام) دنبال نماییم به سه محور اصلی می‌رسیم:
1.آزاد اندیشی و عقلانیت:
همانطور که به صورت گذرا در چند سطر قبل اشاره کردیم امام رضا (علیه‌السلام) برای مقابله با عقاید و فرهنگ‌های غلط مخالفان، با آنها مناظره می‌کردند و از روبرو شدن با آنها هراسی نداشتند و سعیشان بر این بود که با روشی آگاهانه و عاقلانه وارد این تقابل شوند. امام رضا (علیه‌السلام) در باب اهمیت تفکر و عقلانیت می‌فرمایند: «لَيْسَ اَلْعِبَادَةُ كَثْرَةَ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصَّوْمِ إِنَّمَا اَلْعِبَادَةُ اَلتَّفَكُّرُ فِي أَمْرِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ عبادت به زيادى نماز و روزه نيست، عبادت واقعى تفكر در كار خداوند متعال [و اسرار جهان آفرينش] ‏است.»[2] عقلانیت و استفاده درست از قوه فکر آن قدر در نزد امام رضا (علیه‌السلام) اهمیت بالایی دارد که آن را به عنوان حقیقت عبادت و بندگی پروردگار معرفی می‌نماید. عقلانیتی که می‌توان با آن به حقایق هستی رسید حقایقی که امروزه از نگاه بسیاری از افراد مغفول مانده.
نمی‌توان انکار کرد که در فرهنگ غربی به جهت تأمین هر چه بیشتر مطامع سردمداران دنیای کفر، تا آنجایی که امکانش بوده ابزارها و محصولات غفلت‌آور در زندگی انسان‌ها بسط داده شده است تا آنها را وارد یک سرمستی جاهلانه کند و در نهایت زمینه را برای تسخیر هر چه بیشتر آنها فراهم نماید بنابراین عقلانیتی که امام رضا (علیه‌السلام) انسان‌ها را بدان دعوت می‌نماید بی‌شک بهترین راه برای اصلاح الگوی سبک زندگی آنها به شمار خواهد رفت.
2.خودباوری و عزت نفس:
سبک زندگی‌ای که انسان‌ها در سال‌های اخیر آن را برگزیده‌اند و یا بهتر بگوییم گرفتارش شده‌اند موجب شده که انسان وقتی به درون خود نگاه می‌اندازد هر روز بیشتر از قبل، خود را ضعیف تصور کند. انسانی که ممکن است در خوشی‌های دنیا غرق باشد و یا حتی نباشد اما زندگی‌اش در هر صورت پر از غم‌های عمیق باشد. افسردگی‌های گسترده، زمانی می‌توانند در جان انسان ریشه بدوانند که او خود را ضعیف بپندارد و خودباوری نداشته باشد. وقتی سیره امام رضا (علیه‌السلام) را مورد مطالعه قرار می‌دهیم متوجه می‌شویم که عزت نفس او و قوت درونی اوست که با تمام فشارهایی که بر ایشان (علیه‌السلام) آورده می‌شد باز آنچنان با صلابت و محکم مسیر خود را ادامه می‌دادند و خم به ابرو نمی‌آوردند. امام رضا(علیه السلام) این حقیقت که انسان موجودی ارزشمند است را به روش‌های مختلف به افراد گوناگون گوشزد می‌کردند. زکريا بن آدم می‌گويد از امام رضا (علیه‌السلام) پرسيدم که مردي از اهل ذمه که به فقر و تنگدستي مبتلا شده بود فرزندش را آورد و گفت: فرزندم مال تو، او را خوراک بده و او برده‏ تو باشد. امام (علیه‌السلام) فرمود: « لاَ يُبْتَاعُ حُرٌّ فَإِنَّهُ لاَ يَصْلُحُ لَكَ وَ لاَ مِنْ أَهْلِ اَلذِّمَّةِ؛ انسان آزاد خريد و فروخته نمي‏‌شود اين کار شايسته تو نيست، از ذميان نيز روا نمي‏‌باشد.»[3] توجه به حقیقت وجودی انسان همان چیزی است که می‌تواند سبک زندگی این روزهای ما را که پر است از تنش‌ها و ضعف‌های خودساخته اصلاح نماید.
3.عبودیت و بندگی:
دنیای امروزی حتی برای مسلمانان و انسان‌هایی که دین رسمی آسمانی دارند نیز رنگ و بوی جدایی از خدا را به خود گرفته است. سبک زندگی دنیای مدرن آن قدر ما را به اسباب و علل مادی وابسته کرده است که گاهی همه توجهمان برای رفع نیازهایمان معطوف به این اسباب مادی می‌شود. فلسفه پشت پرده دنیای غرب، اومانیستی و انسان‌محورانه است و به این دلیل این فرهنگ جایگاهی برای خدا در زندگی انسان قائل نیست و این موجب شده است که در آموزه‌ها، خط و مشی‌ها، فرآورده‌ها و محصولاتش، خدا به طور کامل حذف شود. امام رضا (علیه‌السلام) راز گرفتاری دنیا و آخرت انسان را در دوری از خدا می‌داند و در حدیث شریفش که معروف به حدیث "سلسلة الذهب" است ایمنی و آرامش زندگی انسان را در زندگی خدامحورانه معرفی می‌نماید و با بیان یک حدیث قدسی و تأکید بر آن که از طریق آباء طاهرینش از رسول خدا (صل‌الله‌علیه‌وآله) به ایشان رسیده است می‌فرماید: «يَقُولُ اَللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ حِصْنِي فَمَنْ دَخَلَهُ أَمِنَ مِنْ عَذَابِي؛ خداوند جل جلاله می‌فرماید کلمه لا اله الا الله حصن و دژ من است و هر کس داخل آن شد از عذاب من در امان است.»[3]
آری بازگشت به خدا یکی از توصیه‌های مهم حضرت رضا (علیه‌السلام) برای اصلاح سبک زندگی بی‌پشتوانه و بی برکت این روزها است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مقاله:  علي بن موسي الرضا(ع) و سبک زندگي اسلامي در روابط اجتماعي، نویسندگان: سيدحسن قريشي كربن ، حميد فاضل قانع، آرمان فروهي ، مجله فرهنگ رضوی، بهار 1394، دوره3، شماره9،  از صفحه 59 تا صفحه 86 ..
2. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج2، ص55، انتشارات دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1407.
3. بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، محمد باقر بن محمد تقی مجلسی، ج۳، ص۵، انتشارات دار احیاأ التراث العربی، لبنان.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.