دستور العمل امام رضا(ع) برای معیشت در روزهای سخت

16:54 - 1399/07/26

-در وضعیت سخت معیشتی برای عبور از بحران‌ها باید بر روی داشته‌ها و توانایی‌هایمان حساب باز کنیم.

اقتصاد خانواده

هر چه از رزق و روزی در این دنیا نصیب ما می‌شود، اگر در راه آخرت‌مان هزینه شود برای ما سودمند است اما اگر سبب گمراهی ما و بی‌اعتقادی ما شود این دارایی دنیایی هیچ ارزشی ندارد. کلید عبور از بحران‌ها در شکرگزاری است. شکرگزاری یعنی دیدن نیمه پر لیوان زندگی آن هم به شکلی درست.

این روزها وقتی به معیشت مردم نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که شرایط زندگی برایشان سخت‌تر از قبل شده است و سرپرستان خانواده از لحاظ گذران زندگی برای خود و خانواده‌هایشان احساس نگرانی می‌کنند. اگر بخواهیم به یک سوال مهم در این وضعیت پاسخ دهیم که با این شرایط سخت وظیفه ما به عنوان سرپرست خانواده چیست؟ بهترین پاسخ را در حدیث شریفی از امام رضا (علیه السلام) می‌توان جستجو کرد. این حدیث شریف با سوالی از امام رضا شروع می‌شود که دقیقاً مسأله این روزهای بسیاری از ما است؛ «احمد بن عمر مى‌گويد: من و حسين بن ثوير بن ابى فاخته خدمت امام رضا (عليه السّلام) شرفياب شديم. من به آن حضرت (عليه السّلام) عرض كردم جانم به فدای شما: ما در وسعت رزق و خوشى و خرّمى بوديم و اينك وضع دگرگون شده است، شما از خداوند عزّ و جلّ‌ بخواه كه آن وضع را به ما بازگرداند. امام (عليه السّلام) فرمود: چه مى‌خواهيد؟ مى‌خواهيد سلطان باشيد؟ آيا خوش دارى كه همچون طاهر و هرثمه باشى و در برابر، دين و اعتقادات بر خلاف آنچه اكنون دارى باشد؟ عرض كردم: به خدا نه؛ من خوش ندارم دنيا را آكنده از سيم و زر داشته باشم امّا اعتقادم بر خلاف آنچه اكنون دارم باشد. فرمود: پس هر كس از شما توانگر است بايد سپاس بگزارد كه خداى عزّ و جلّ‌ مى‌فرمايد: «لَئِنْ‌ شَكَرْتُمْ‌ لَأَزِيدَنَّكُمْ...»، و نيز مى‌فرمايد: «اِعْمَلُوا آلَ‌ داوُدَ شُكْراً وَ قَلِيلٌ‌ مِنْ‌ عِبادِيَ‌ اَلشَّكُورُ »، پس نسبت به خداوند خوش‌بين و خوش‌گمان باشيد، زيرا امام صادق (عليه السّلام) مى‌فرمود: هر كه به خدا گمان نيك برد، خداوند نيز با همان گمان با او رفتار كند و هر كه به روزى اندك خدا خشنود باشد خدا نيز عمل اندك او را بپذيرد، و هر كس به روزى حلال اندك قانع باشد، هزينۀ او سَبُك است و خانواده‌اش در نعمت باشند و خدا او را به درد دنيا و درمان آن بينا سازد و او را سالم از آن برون برد و به دار السّلام رساند.» [1]
با توجه به متن حدیث در نگاه امام رضا (علیه السلام) نکات زیبایی نهفته است که توجه بدان گره از مشکلات این روزهای ما باز خواهد کرد. مشکلاتی که روح و روان بسیاری از ما را به خود درگیر کرده است و خانواده‌ها را به لبه پرتگاه فروپاشی زندگی کشانده است. مهم‌ترین نکاتی که از این حدیث زیبا استخراج می‌شود به شرح زیر است:

1.در تقابل دنیا و آخرت، آخرت باید در اولویت قرار گیرد.
هر چه از رزق و روزی در این دنیا نصیب ما می‌شود، اگر در راه آخرت‌مان هزینه شود برای ما سودمند است اما اگر سبب گمراهی ما و بی‌اعتقادی ما شود این دارایی دنیایی هیچ ارزشی ندارد. در متن حدیث امام رضا (علیه السلام) به دو نفر که متمکن بودند و به سبب تمکُّن‌شان اعتقادات‌شان تغییر کرد و از مسیر حق بیرون رفتند اشاره می‌فرمایند[2] و با حالت سوالی بیان می‌دارند: «آيا خوش دارى كه همچون طاهر و هرثمه باشى و در سمت مقابل، دين و اعتقادات بر خلاف آنچه اكنون دارى باشد؟» و با این بیان به سوال کننده می‌فهماند که اگر تو بر اعتقاد درست خود هستی کم و زیاد دنیا اهمیتی ندارد و تو سعادتمندی.

2.شکر گزاری راه عبور از بحران‍هاست.
کلید عبور از بحران‌ها در شکرگزاری است. شکرگزاری یعنی دیدن نیمه پر لیوان زندگی آن هم به شکلی درست. در این حدیث شریف امام رضا (علیه السلام) به کسانی که دارایی زیادی در دنیا دارند و توانگر هستند اشاره می‌فرمایند که باید شکرگزار باشند و منظور از شکرگزاری یعنی اینکه در نعمت‌هایی که داری خدا را هم ببینی و بنابراین از نعمت‌هایی که داری به درستی استفاده کنی. در ادامه همین حدیث به بالاترین دارایی انسان اشاره می‌نمایند و می‌فرمایند: «پس نسبت به خداوند خوش بين و خوش گمان باشيد.» خداوند بهترین دارایی هر انسانی است چه او فقیر باشد و چه غنی؛ توجه به خداوند به عنوان برترین دارایی انسان که می‌تواند هر نیمه خالی را پر نماید برای کسانی که زیر فشارهای اقتصادی هستند بسیار گره گشاست و راه‌های جدید را پیش روی انسان باز خواهد کرد. انسان وقتی توکلش به خدا باشد در بدترین شرایط دلش آرام است و با ذهنی راحت و باز، برای عبور از بحران‌ها تصمیم می‌گیرد و با انرژی کامل وارد میدان می‌شود.
حقیقتاً در زندگی این روزهای ما بیش از آنی که فقر مادی کانون خانواده‌ها را متزلزل و ناآرام کرده باشد، احساس فقر و دوری از خدا آن را متزلزل نموده است. کسی که احساس فقر می‌کند آرامشش را از دست خواهد داد و اگر سرپرست خانواده باشد به جز ناامیدی چیز دیگری به درون خانواده خود تزریق نخواهد کرد و این در حالی است که انسانی که رابطه خود را با خدا به درستی تنظیم کرده باشد وقتی برای روزی خانواده خود تلاش می‌نماید ذهن و دلش معطوف به انجام وظیفه و حرکت است و برکت را از خدای حکیم مطالبه می‌کند و به جای اینکه زیاده‌خواه و طماع باشد قانع و پر تلاش است  و چه زیبا در انتهای این فراز از حدیث امام رضا (علیه السلام) می‌فرمایند: «و هر كس به روزى حلال اندك قانع باشد، هزينۀ او سَبُك است و خانواده‌اش در نعمت باشند.»
خلاصه این حدیث آن است که هر کس باید وظیفه خود را انجام دهد؛ از خانواده‌های ایرانی حرکت، از حاکمیت ایران اسلامی هم حمایت برای حرکت اقتصادی بهتر خانواده‌های ایرانی.

پی‌نوشت:
1. إِنَّا كُنَّا فِي سَعَةٍ مِنَ اَلرِّزْقِ وَ غَضَارَةٍ مِنَ اَلْعَيْشِ فَتَغَيَّرَتِ اَلْحَالُ بَعْضَ اَلتَّغْيِيرِ فَادْعُ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يَرُدَّ ذَلِكَ إِلَيْنَا فَقَالَ أَيَّ شَيْءٍ تُرِيدُونَ تَكُونُونَ مُلُوكاً أَ يَسُرُّكَ أَنْ تَكُونَ مِثْلَ طَاهِرٍ وَ هَرْثَمَةَ وَ إِنَّكَ عَلَى خِلاَفِ مَا أَنْتَ عَلَيْهِ قُلْتُ لاَ وَ اَللَّهِ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ لِيَ اَلدُّنْيَا بِمَا فِيهَا ذَهَباً وَ فِضَّةً وَ إِنِّي عَلَى خِلاَفِ مَا أَنَا عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ فَمَنْ أَيْسَرَ مِنْكُمْ فَلْيَشْكُرِ اَللَّهَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُول  «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ» وَ قَالَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى «اِعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُكْراً وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ اَلشَّكُور» وَ أَحْسِنُوا اَلظَّنَّ بِاللَّهِ فَإِنَّ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ يَقُولُ مَنْ حَسُنَ ظَنُّهُ بِاللَّهِ كَانَ اَللَّهُ عِنْدَ ظَنِّهِ بِهِ وَ مَنْ رَضِيَ بِالْقَلِيلِ مِنَ اَلرِّزْقِ قَبِلَ اَللَّهُ مِنْهُ اَلْيَسِيرَ مِنَ اَلْعَمَلِ وَ مَنْ رَضِيَ بِالْيَسِيرِ مِنَ اَلْحَلاَلِ خَفَّتْ مَئُونَتُهُ وَ تَنَعَّمَ أَهْلُهُ وَ بَصَّرَهُ اَللَّهُ دَاءَ اَلدُّنْيَا وَ دَوَاءَهَا وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ اَلسَّلاَمِ(الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج8، ص346، انتشارات دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1407)
2.طاهر و هرثمه از سرداران دارای نفوذ بودند که در تثبیت خلافت خلفای عباسی (هارون و مأمون) نقش بسزایی داشتند و انتقاد امام از آنها به سبب خطایی بود که از آنها آشکار شده بود و حکم فاسق را پیدا می‌کردند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.