مواسات؛ نقشه راه جامعه آرمانی

15:32 - 1399/05/08

-مواسات دینی، نویدبخش تحقق جامعه آرمانی و اسلامی است.

مواسات

مواسات به معنای شریک کردن خود در همه نیازمندی های نیازمندان است. ایجاد، گسترش و تعمیق فرهنگ مواسات موجب تعالی فضایل اخلاقی جامعه و نزدیک شدن به جامعه آرمانی و مهدوی خواهد شد.

انقلاب اسلامی ایران، شروع یک راه نورانی با هدف نیل به جامعه آرمانی اسلامی است که به نام جامعه مهدوی شناخته می شود. بی گمان، وصول به چنین هدف گسترده اجتماعی و ارائه الگوی یک جامعه آرمانی، بدون داشتن یک نقشه راه عملی و اجرایی امکان پذیر نیست.
جامعه آرمانی مورد نظر، بر پایه دین اسلام بنا نهاده خواهد شد؛ از این رو طرح و نقش کلی این راه نورانی نیز چیزی جز محتوای دینی و معارف اسلامی نخواهد بود. با دقت در معارف دینی به نقش برجسته «مواسات» به عنوان نقشه راه عبور جامعه انقلابی از موانع و سختی های جامعه سازی پی می بریم.

ویژگی منحصر به فرد «مواسات»
مواسات، نه همانند انفاق که به معنای بخشش قسمت اضافه بر نیاز مال است محدود به طبقه برخوردار می شود و نه همچون ایثار که به معنی گذشتن از نیاز خود و مقدم داشتن نیاز دیگران است سخت و دشوار می نماید، بلکه به معنای شراکت و همدلی همه جانبه است.
چنان که معنای لغوی «مساوات مالی» این است: «أَنَالَهُ منه و جَعَله فيه أسْوَةً، و قيل: لا يكون ذلك منه إلا من كَفَافٍ، فإن كان من فَضْلِه فليس بمؤاساة؛ [1] از مال خود به او بخشيد و او را در آن شريك کرد. و گفته شده: مواسات، در جايى است كه شخص از كفاف (مورد نياز) خود، به كسى ببخشد، و اگر از مازاد بر نیازش بدهد، مواسات نيست(بلکه انفاق است).»
پس در مواسات، از سویی مانند انفاق، از آن چه دوستش داریم می گذریم چنان که قرآن کریم می فرماید: «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّون‏؛ [2] هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد.»
از سوی دیگر، خود را در مسیر رسیدن به نقطه اوج فضایل انسانی که همان ایثار و مقدم داشتن دیگران بر خود است آماده می کنیم. چنان که امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: «غایَةُ الْمَكَارِمِ الْإِيثَار؛ [3] نقطه اوج خصلت هاى اخلاقى، ايثار است.»
به عبارت دیگر، مهم ترین ویژگی مواسات، همگانی بودن و مشارکت آحاد جامعه در آن است. از این رو، قابلیت آن را دارد که موجب رشد متوازن و عمومی فضایل اخلاقی در جامعه تا رسیدن به نقطه ایده آل شود.

مواسات مالی
قرآن کریم دلیل تفاوت نعمت ها در بین بندگان را آزمایش آن ها معرفی کرده و نوع آزمایش آن ها را این گونه تشریح می کند: «وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى‏ بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلى‏ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَهُمْ فيهِ سَواءٌ أَ فَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُون‏؛ [4] و خدا بعضى از شما را در روزى بر بعضى ديگر برترى داده است. و [لى‏] كسانى كه فزونى يافته ‏اند، روزىِ خود را به بندگان خود نمى‏ دهند تا در آن با هم مساوى باشند. آيا باز نعمت خدا را انكار مى‏ كنند؟»
در نگاه خدای متعال، همه انسان ها بندگان اویند؛ پس برتری نعمت برخی بر برخی دیگر، دلیلی جز آزمایش انسان ها ندارد. معنای لغوی دیگری که برای «مواسات مالی» ذکر شده، تقسیم مال به طور مساوی است چنان که گفته شده: «هو يُؤَاسِي في مالِه، أي:يُساوِي‏؛ [5] مال خود را به طور مساوى تقسيم مى كند(مى بخشد).» به این معنا که به نیاز خود و دیگران، نگاهی برابر و شریکانه داشته باشیم.

افق نورانی رزمایش مواسات
چنان که گفته شد، ویژگی کاربردی مواسات این است که طیف وسیعی از مردم می توانند در آن مشارکت داشته باشند از این رو می تواند نقطه شروع یک رزمایش اخلاقی برای جامعه باشد؛ چنان که رهبر معظم انقلاب فرمودند: «چه خوب است که یک رزمایش گسترده‌ای در کشور به وجود بیاید برای مواسات و همدلی و کمک مؤمنانه به نیازمندان و فقرا.» [6]
اما سؤال روشن این که؛ با انجام یک دوره از کمک های مؤمنانه در سطح وسیعی از جامعه آیا مواسات، به هدف آرمانی خود رسیده است و این که، اساساً سرمنزل مقصود «مواسات» کجاست؟
هدف نهایی «مواسات» برطرف شدن نیاز نیازمندان است؛پس تا زمانی که به این هدف آرمانی نرسیم باید در رشد و توسعه مواسات بکوشیم.
امام باقر علیه السلام از شخصی به نام حجاج پرسیدند: مواسات شما چگونه است؟ گفت: خوب است. حضرت فرمود: «آیا هر گاه فردی از شما نیاز پیدا کند، دستش را در جیب برادرش می کند و به اندازه‌ی نیازش برمی دارد؟» گفت: در این حد، نه! حضرت فرمودند: «أَمَا لَوْ فَعَلْتُمْ مَا احْتَجْتُم‏؛ [7] اگر این‌گونه رفتار کرده بودید، نیازمند نمی‌شدید.»
این آرمان، ترجمان دیگری از تمدن مهدوی است که در آن، جامعه ایمانی به نقطه ای از رشد و کمال می رسد که: «إِذَا قَامَ الْقَائِمُ جَاءَتِ الْمُزَايَلَةُ وَ يَأْتِي الرَّجُلُ إِلَى كِيسِ أَخِيهِ فَيَأْخُذُ حَاجَتَهُ لَا يَمْنَعُه‏؛ [8] هنگامی که قائم (عجّل الله تعالی فرجه) قیام می کند دوران رفاقت می رسد و شخص، نیاز خود را از جیب برادر مؤمنش برمی دارد و او مانع نمی شود.»
این مطلب، نشان دهنده آن است که برای تربیت جامعه مهدوی باید طبق نقشه «مساوات» به پیش برویم و تحقق جامعه آرمانی را با ترازوی مساوات عمومی بسنجیم.

پی نوشت
[1] ‏علی بن اسماعیل ابن سیده، المحکم و المحیط الأعظم (دار الکتب العلمية، منشورات محمد علي بيضون: بیروت، ۱۴۲۱)، ج 8, 635.
[2] سوره آل عمران، آیه 92.
[3] ‏غرر الحکم (تصحیح رجایی) (دار الکتاب الإسلامي: قم، ۱۴۱۰)، 469, حدیث 16.
[4] سوره نحل، آیه 71.
[5] ‏محمد بن احمد ازهری، تهذیب اللغة (دار إحياء التراث العربي: بیروت، ۱۴۲۱)، ج 13, 95.
[6] سخنرانی تلویزیونی به مناسبت ولادت حضرت امام زمان(عج)؛ ۱۳۹۹/۰۱/۲۱.
[7] ‏جعفر سبحانی تبریزی و علی بن عیسی اربلی، كشف الغمة في معرفة الأئمة (بني هاشمي: تبریز، ۱۳۸۱)، ج 2, 121.
[8] ‏محمد بن محمد مفید، الإختصاص (الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد: قم، بی‌تا)، 24.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.