دنیا و دنیاگرایی در کلام امام کاظم (علیه السلام)

06:12 - 1399/05/21

-اگر انسان‌ها به حقیقت دنیا راه پیدا کنند شادکامی و رضایت حقیقی را در زندگی دنیا درک خواهند کرد

امام کاظم دنیا طلبی

اگر انسان در مظاهر دنیا غرق شود و دنیا را برای دنیا بخواهد گرفتار و درمانده خواهد شد و اگر همین فرد در دنیا از دنیا استفاده ببرد اما دلبسته‌اش نشود و آن را برای آبادانی آخرتش بخواهد، برعکس حالت قبل در دنیا شادکام است و از استفاده‌ی آن احساس رضایت دارد.

دنیا با تمام مظاهرش امروزه در نگاه بسیاری از انسان‌ها جلوه‌گری می‌نماید. تجملات فراوان، کالاهای متنوع و امکانات گسترده‌اش نه تنها چشم‌ها که دل‌ها را متمایل به خود نموده است. انسانی که تمام فکر و ذهنش درگیر استفاده‌ی حداکثری از دنیا و لذت‌جویی فوری از آن است در پستو و نهان‌خانه‌ی وجودش، خود را اسیر آنها می‌بیند؛ اسیری که همه‌ی این پیشرفت‌های مادی را دارد اما از درون احساس کمبود می‌کند و شادی عمیقی را در درون خود تجربه نمی‌نماید.
حقیقتاً نحوه‌ی تعامل انسان با دنیا تعیین کننده‌ی میزان احساس رضایت و شادکامی او از زندگی است. اگر انسان در مظاهر دنیا غرق شود و دنیا را برای دنیا بخواهد گرفتار و درمانده خواهد شد و اگر همین فرد در دنیا از دنیا استفاده ببرد اما دلبسته‌اش نشود و آن را برای آبادانی آخرتش بخواهد، برعکس حالت قبل در دنیا شادکام است و از استفاده‌ی آن احساس رضایت دارد.
پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) با یک بیان زیبا و البته ساده از حقیقت دنیا و هدف اصلی آن پرده برمی‌دارند و می‌فرمایند: « اَلدُّنْيَا مَزْرَعَةُ اَلْآخِرَةِ؛[1] دنيا كشتزار آخرت است.» این نوع نگاه به دنیا، همان نگاهی است که مورد تأیید دین می‌باشد که احادیث زیادی به صورت جزئی‌تر به نحوه‌ی این تعامل با دنیا پرداخته‌اند. یکی از امامانی که در این رابطه بیانات ارزشمندی دارد، وجود مبارک امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) است که به زیبایی هر چه تمام‌تر به زوایای مهم تعامل انسان و بهره‌گیری او از دنیا و آثار و برکات آن پرداخته است.
در وصیتی که امام کاظم (علیه السلام) به هشام بن حکم دارند به ابعاد گسترده‌ای از حقیقت دنیا اشاره می‌فرمایند که گرچه در این کوتاه نوشته نمی‌توان به همه‌ی آنها اشاره کرد اما در ادامه به فرازهایی از آن خواهیم پرداخت تا پرده از حقیقتی بزرگ درباره‌ی دنیا برداشته شود که اگر انسان‌ها به این حقیقت راه پیدا کنند شادکامی و رضایت حقیقی را در زندگی دنیا درک خواهند کرد.
در یکی از فرازهای ابتدایی این حدیث بلند امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند: « ... يَا هِشَامُ ثُمَّ وَعَظَ أَهْلَ اَلْعَقْلِ وَ رَغَّبَهُمْ فِي اَلْآخِرَةِ فَقَالَ: وَ مَا اَلْحَياةُ اَلدُّنْيا إِلاّ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدّارُ اَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ وَ قَالَ وَ ما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ اَلْحَياةِ اَلدُّنْيا وَ زِينَتُها وَ ما عِنْدَ اَللّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقى أَ فَلا تَعْقِلُونَ... [2] ای هشام، خداوند تبارک و تعالی سپس دانايان را پند و اندرز داده و آنها را متمايل به آخرت نموده فرموده است: "و زندگی دنیا جز بازی و هوسرانی هیچ نیست و همانا سرای دیگر برای اهل تقوا نیکوتر است، آیا تعقل نمی‌کنید؟" و فرموده است: "آنچه به شما داده شده، متاع زندگی دنیا و زینت آن است؛ و آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است؛ آیا اندیشه نمی‌کنید؟"» این فراز نورانی ابتدایی حدیث ریل‌گذاری امام کاظم (علیه السلام) را نشان می‌دهد که بیانگر همان مطلبی است که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) بدان اشاره داشتند به این بیان که دنیا برای دنیا مذموم و بد است و برای آخرت ممدوح و ستودنی است.
در ادامه‌ی همین وصیت گهربار امام کاظم (علیه السلام) به ارائه‌ی راهکار  استفاده‌ی درست از دنیا و به سلامت عبور کردن از آن با اشاره به وصیت‌های لقمان حکیم (علیه السلام) به فرزندشان، می‌پردازند و می‌فرمایند: « ... يَا بُنَيَّ إِنَّ اَلدُّنْيَا بَحْرٌ عَمِيقٌ قَدْ غَرِقَ فِيهِ عَالَمٌ كَثِيرٌ فَلْتَكُنْ سَفِينَتُكَ فِيهَا تَقْوَى اَللَّهِ وَ حَشْوُهَا اَلْإِيمَانَ وَ شِرَاعُهَا اَلتَّوَكُّلَ وَ قَيِّمُهَا اَلْعَقْلَ وَ دَلِيلُهَا اَلْعِلْمَ وَ سُكَّانُهَا اَلصَّبْرَ ... [3] پسرم دنيا درياى ژرفى است كه گروه زيادى در آن غرق شده‌اند بايد كشتى نجات تو در درياى دنيا تقوى باشد و لوازم داخل كشتى ايمان و بادبان‌هايش توكل و پايه‌هاى آن عقل و راهنمايش علم و سكان كشتى صبر باشد.»
در نگاه امام کاظم (علیه السلام) داشتن تقوی، ایمان، توکل بر خدا، استفاده از عقل و علم به همراه صبر، کلید سالم عبور کردن از دنیاست؛ دنیایی که بسیاری را غرق کرده است. این ابزارهایی که از آن نام برده شد حکم یک کشتی کارآمد را پیدا می‌کنند که سوار شدن بر آن تضمین دهنده‌ی غرق نشدن در دنیاست.
در ادامه‌ی این وصیت زیبا امام کاظم (علیه السلام) به رفتار عقلاء در دنیا اشاره می‌کنند و با استدلالی زیبا بیان می‌دارند: « ... يَا هِشَامُ إِنَّ اَلْعُقَلاَءَ تَرَكُوا فُضُولَ اَلدُّنْيَا فَكَيْفَ اَلذُّنُوبَ وَ تَرْكُ اَلدُّنْيَا مِنَ اَلْفَضْلِ وَ تَرْكُ اَلذُّنُوبِ مِنَ اَلْفَرْضِيَا هِشَامُ إِنَّ اَلْعُقَلاَءَ زَهِدُوا فِي اَلدُّنْيَا وَ رَغِبُوا فِي اَلْآخِرَةِ لِأَنَّهُمْ عَلِمُوا أَنَّ اَلدُّنْيَا طَالِبَةٌ وَ مَطْلُوبَةٌ وَ اَلْآخِرَةَ طَالِبَةٌ وَ مَطْلُوبَةٌ فَمَنْ طَلَبَ اَلْآخِرَةَ طَلَبَتْهُ اَلدُّنْيَا حَتَّى يَسْتَوْفِيَ مِنْهَا رِزْقَهُ وَ مَنْ طَلَبَ اَلدُّنْيَا طَلَبَتْهُ اَلْآخِرَةُ فَيَأْتِيهِ اَلْمَوْتُ فَيُفْسِدُ عَلَيْهِ دُنْيَاهُ وَ آخِرَتَهُ؛[4] ای هشام عاقلان چيزهاى زائد دنيا را رها كرده چه رسد به گناهان؛ با اينكه ترك دنيا از كارهاى شايسته است(نه واجب)، ولى ترك گناه واجب است. ای هشام عاقلان در دنيا زاهدند و به آخرت متمايل و راغب، زيرا مي‌دانند دنيا هم در جستجوى مردم است و هم مردم در پى او هستند آخرت نيز همين طور(هم در جستجوى مردم و هم مردم در جستجوى اويند). هر كه جوياى آخرت باشد دنيا در جستجوى اوست تا روزى خود را از دنيا بگيرد و هر كه جوياى دنيا باشد آخرت در جستجوى اوست و مرگ فرا مى‌رسد و دنيا و آخرتش را نابود مي‌كند.»
تضمین روزی انسان در دنیا برای آنان که در طلب آخرتند امر مسلّمی است که امام کاظم (علیه السلام) از آن پرده بر می‌دارد. داشتن این نوع نگاه به دنیا، موجب عظمت و بزرگی انسان خواهد شد چرا که یکی از نشانه‌های عظمت و بزرگی انسان در این است که دنیاطلب نباشد و  به عبارتی دنیا فی نفسه برایش چیز با ارزشی قلمداد نشود. حسن ختام این کوتاه نوشته فراز دیگری از این وصیت عمیق و دقیق باشد آنجا که امام موسی کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند: «إنَّ أعظَمَ النّاسِ قَدرا الَّذي لا يَرَى الدُّنيا لِنَفسِهِ خَطَرا؛[5] با ارزش‌ترينِ مردم، كسى است كه براى دنيا ارزشى قائل نباشد.»

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تنبيه الخواطر و نزهة النواظر (مجموعة ورّام)،مسعود بن عیسی ورام، ج1، ص183، انتشارات مکتبه الفقیه، قم.
2. بحار الانوار، محمد باقر بن محمد تقی مجلسی، ج75، ص296، انتشارات دار احیاء التراث العربی، بیروت.
3. همان.
4. همان.
5. همان.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.