رفتار قرآنی و هوشمندانه در مقابل بدرفتاری دیگران

20:09 - 1399/08/30

-برای رسیدن به خوشبختی باید هنر بخشیدن، عفو کردن، فرو بردن خشم و رفتار اخلاق مدارانه را چاشنی زندگی توحیدی کرد.

عفوکردن

سبک زندگی قرآنی ایجاب می نماید که انسان در برابر رفتارهای ناهنجار و غیر اخلاقی دیگران، رفتار مناسب، هوشمندانه و اخلاق مدارانه از خود نشان دهد.

به طور قطع همه ما در زندگی اجتماعی خود با افرادی مواجه شده‌ایم که نوع رفتار و عملکرد آنها موجبات ناراحتی و انزجار ما را فراهم کرده‌ است. برخی از مصادیق این رفتارهای نامناسب در قالب‌ هایی همچون عدم رعایت حقوق دیگران، کم کاری ها، هنجار شکنی های اجتماعی خود را نشان می دهد. عدم رانندگی مناسب و قانونی و سبقت غیر اصولی در خیابان، عدم احترام و رعایت حقوق دیگران در روابط اجتماعی زمینه ی این ناراحتی‌ها را در وجود ما فراهم می کند. ولی موضوع نگران کننده عکس العملی است که ما در برابر رفتار دیگران از خود نشان می‌ دهیم. برخی افراد به جای اینکه رفتار هوشمندانه و مناسب را از خود بروز دهند، منفعلانه به دنبال رفتار مشابه و متقابل هستند تا اینکه موجب غلبه بر طرف مقابل شده و به عبارت عامیانه روی او را کم کنند. این چنین تصمیم و مدیریت غیر هوشمندانه در زندگی زمینه ساز مشاجرات، درگیری ها و دعواهای خطرناک در جامعه می شود. چه بسیار اتفاق می افتد که این چنین رفتارها و صحنه هایی دست انسان را به خون یک انسان بی گناه آلوده می‌ کند. در این نوشتار سعی داریم به این سؤال پاسخ دهیم که در برابر رفتار نامناسب دیگران چگونه رفتار نماییم؟

رفتار قرآنی و هوشمندانه در مقابل بدرفتاری دیگران
1-رد شدن، توقف نکردن، سکوت و چشم پوشی هوشمندانه

گاهی اوقات در برابر رفتار نامناسب دیگران باید عبور کرد و چیزی نگفت، ولی برخی افراد اصرار دارند که با هر هزینه ای که شده دیگران را اصلاح و یا تنبیه کنند. این در حالی است که تغییر و اصلاح یک ناهنجاری شرایط و آداب مخصوص به خود را می‌طلبد، از این رو نمی‌ توان انتظار داشت در موقعیت‌ های نامناسب تحولی در دیگران ایجاد کرد. با دقت و تأمل در آیات قرآن کریم با تکنیک‌ هایی مواجه می‌ شویم که انسان را از برخی حوادث نجات می‌ دهد و راه مقابله و رفتار مناسب در برابر بدی دیگران را به همگان نشان می‌ دهند. «وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ سَلامٌ عَلَیكُمْ لا نَبْتَغِی الْجاهِلینَ؛[1]و چون لغوى بشنوند از آن روى برمى ‏تابند و مى‌ ‏گویند: «كردارهاى ما از آنِ ما و كردارهاى شما از آنِ شماست. سلام بر شما، خواهان [مصاحبت‏ و معاشرت با] نادانان نیستیم». «رفتار قرآنی به همگان می‌ آموزد هرگز لغو را با لغو نباید پاسخ داد و جهل را با جهل جواب نمى‏‌ دهند، افراد مؤمن با جاهلان بیهوده‏ گو و كسانى كه با سخنان موذیانه سعى مى‌‏ كنند اعصاب افراد با ایمان و نیكوكار را درهم بریزند، وداع مى‌‏ گویند و گفتارشان این است: سلام بر شما ما طالب جاهلان نیستیم». ‏[2]

2-فرو بردن خشم و مدیریت احساسات
یکی دیگر از دستورات خدای متعال به جامعه ایمانی این است که در مواجه با رفتار زشت و ناپسند  دیگران می‌ بایست مدیریت احساسات و قوه ی قهریه را در عنان خود گرفت و اجازه رفتارهای پر تنش و آسیب زا را از خود سلب کرد. از اینرو خدای متعال در این خصوص می فرماید: «وَالْكَاظِمِینَ الْغَیظَ؛[3] و خشم خود را فرو مى‌ ‏برند».
«كظم» در لغت به معنى بستن سر مشكى است كه از آب پر شده باشد، و بطور كنایه در مورد كسانى كه از خشم و غضب پر مى‌‏ شوند و از اعمال آن خوددارى مى‏‌ نمایند بكار می‌ رود.
«غیظ» به معنى شدت غضب و حالت برافروختگى و هیجان فوق العاده روحى است، كه بعد از مشاهده ناملایمات به انسان دست مى‏‌ دهد.
حالت خشم و غضب از خطرناكترین حالات است و اگر جلوى آن رها شود، در شكل یك نوع جنون و دیوانگى و از دست دادن هر نوع كنترل اعصاب خودنمایى مى ‏‌كند، و بسیارى از جنایات و تصمیم‌ هاى خطرناكى كه انسان یك عمر باید كفاره و جریمه آن را بپردازد در چنین حالى انجام مى‏‌ شود، و لذا در آیه فوق دومین صفت برجسته پرهیزكاران را فرو بردن خشم معرفى كرده است.[4]

3-عفو کردن و رفتار کریمانه نشان دادن
گاهی اوقات در برابر رفتار زشت و نا مناسب دیگران نه تنها باید عبور کرد و چیزی نگفت، بلکه باید کریمانه عفو کرد و بخشید؛ چرا که خدای متعال دوست ندارند قلبی که حرم الهی است با تیرگی کینه و دشمنی معدن رذایل اخلاقی باشد، از این رو از جامعه ایمانی و ولایی می خواهد کریمانه در برابر رفتار زشت دیگران نه تنها اغماض داشته باشند، بلکه بزرگوارانه عفو نمایند: «وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى‏ وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَینَكُم‏؛[5] و گذشت كردنِ شما به تقوا نزدیكتر است. و در میان یكدیگر بزرگوارى را فراموش مكنید». خدای متعال در آیه دیگر نیز بندگان خود را به استفاده مناسب از عنصر عفو امر کرده و می فرماید: «وَ لْیعْفُوا وَ لْیصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ؛[6] و باید عفو كنند و گذشت نمایند. مگر دوست ندارید كه خدا بر شما ببخشاید؟ و خدا آمرزنده مهربان است».

تیغ حلم از تیغ آهن تیزتر       بل ز صد لشکر ظفر انگیزتر

4-به نحو احسن برخورد کردن
 فراتر اینکه خدای متعال نه تنها از جامعه ایمانی می‌ خواهد که در برابر رفتارهای زشت و نامناسب، باید کریمانه عبور کرد و عفو نمود، بلکه در مواردی می‌ بایست که در پاسخ به رفتار زشت و غیر اخلاقی دیگران، رفتاری خوشایند و اخلاق مدارانه و انسان دوستانه از خود نشان داد، این مطلب به خوبی گواه بر اهمیت و ارزش زندگی مسالمت آمیز و اخلاق مدارانه در مکتب قرآن کریم است. «وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیئَةُ ادْفَعْ بِالَّتی‏ هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذی بَینَكَ وَ بَینَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِی حَمیمٌ؛[7] و نیكى با بدى یكسان نیست. [بدى را] به آنچه خود بهتر است دفع كن؛ آن گاه كسى كه میان تو و میان او دشمنى است، گویى دوستى یك‏دل مى‏‌ گردد».

 پی نوشت ها:
[1]. سوره مبارکه قصص، آیه 55.
[2]. تفسیر نمونه، ج‏16، ص111.
[3]. سوره مبارکه آل عمران، آیه134.
[4]. تفسير نمونه، ج‏3، ص97.
[5]. سوره مبارکه بقره، آیه 237.
[6]. سوره مبارکه نور، آیه 22.
[7]. سوره مبارکه فصلت، آیه 34.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.