امام حسن عسکری(ع) و شاه کلیدی طلایی در اخلاق اسلامی

07:51 - 1400/08/23

-شیعه گری تنها به  ابراز ارادت و دوستی زبانی به اهل بیت(علیه السلام)نیست.

امام حسن عسکری(ع)

شیعه و محب واقعی در زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی خود باید به سبک زندگی اهل بیت(علیه السلام) اقتدا نموده و رفتاری اخلاق مدارانه و خداپسندانه از خود نشان دهند.

جامعه شیعی و اسلامی بسیار داعیه‌دار دوستی و تبعیت از خاندان عصمت و طهارت(علیهم السلام)‌هستند، ولی سؤال کلیدی اینجاست چه مقدار از این افراد توانسته‌اند در مقام اثبات دوستی و ارادت خود پیش‌گام بوده و خواست و انتظار اهل بیت(علیه السلام) را در زندگی برآورده نمایند و تا چه اندازه تلاش داشته‌اند در مسیر فرهنگ و سبک زندگی اهل بیت(علیهم السلام) گام بردارند و زندگی و منش خود را مطابق خواست و انتظار ایشان طراحی و سامان دهی نمایند.

فرهنگ و گفتمان سبک زندگی اهل بیت(علیهم السلام)
قانون عاشقی و دوستی ایجاب می‌نماید که مدعی عاشقی خود را هم‌رنگ و تابع معشوق خود نماید و در همگام و هم‌مسیر شدن با او لحظه‌ای به خود تردید و درنگ راه ندهد، از این رو کسانی که خواهان وارد شدن در مغناطیس عشق و محبت به خاندان عصمت و طهارت‌(علیهم السلام)هستند، می‌بایست زندگی آنها جلوه‌ای از آیات و نشانه‌های اهل بیت(علیهم السلام) باشد، قانون طلایی که خدای متعال این چنین از آن پرده برداشته است: «قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛[1] بگو: اگر خدا را دوست می‌دارید، از من پیروی کنید! تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد؛ و گناهانتان را ببخشد؛ و خدا آمرزنده مهربان است».

با بیان این مقدمه و به مناسبت سال روز میلاد با سعادت امام یازدهم شیعیان حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام) تلاش داریم با واکاوی یکی از احادیث نورانی حضرت به یکی از وظایف و مسئولیت‌های طلایی عاشقان ولایت اشاره کنیم و جوانب مختلف اجتماعی آن را مورد واکاوی و بررسی قرار دهیم.

امام حسن عسکری(ع) و فرمول طلایی در روابط اجتماعی
علامه مجلسی در روایتی بسیار زیبا و درس‌آموز از امام حسن عسكرى(عليه السلام) روایتی را نقل می‌نماید که توجه به اهمیت و جوانب مختلف آن می‌تواند آثار و نتایج شگفت‌انگیزی را برای جامعه اسلامی به دنبال داشته باشد: «اِتَّقُوا اللّهَ وَ كُونُوا زَيْنا وَ لا تَكونُوا شَيْنا؛[2]تقواى الهى پيشه كنيد و مايه افتخار و آبرو باشيد نه مايه ننگ و شرمندگى». در واقع روایت فوق یک شاه کلید کاربردی در مسیر موفقیت و سعادت به شمار می‌آید؛ چرا که با دقت و تأمل مراتب مختلف زندگی به خوبی به کارایی و اهمیت آن اذعان خواهیم داشت در ادامه به برخی از مصادیق و کاربردهای مهم این روایت زیبا اشاره خواهیم داشت.

1-رفتار  و عملکرد اخلاق مدارانه در خانه و خانواده
یکی از مهمترین و پر اهمیت‌ترین جاهایی که حدیث مذکور موضوعیت و کارایی پیدا می‌کند محیط خانواده می‌باشد. روایات بی‌شماری مسئولیت و تکلیف افراد را در این خصوص مشخص نموده و همگان را به رعایت آن قوانین دعوت کرده است. درمنابع روایی از رسول اكرم(صلى الله عليه و آله) این چین نقل شده: «خَيرُكُم خَيرُكُم لأَهلِهِ و َأَنَا خَيرُكُم لأَهلى ما أَكرَمَ النِّساءَ إلاّ كَريمٌ و َلا أَهانَهُنَّ إلاّ لَئيمٌ؛[3]بهترين شما كسى است كه براى خانواده اش بهتر باشد، و من از همه شما براى خانواده‌ام بهترم، زنان را گرامى نمى‌دارد، مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمى‌كند مگر شخص پَست و بى‌مقدار».

متأسفانه برخی افراد علی‌رغم دوستی و عشق به خاندان عصمت وطهارت(علیهم السلام) آنچنان که شایسته است نتوانسته‌اند منش و الگوی اهل بیت(علیهم السلام) و همچنین سبک زندگی ایشان را در زندگی خود نهادینه سازند. فراتر از مطلب یاد شده در مواردی آنقدر رفتارهای این متظاهرین به دوستی و شیعه‌گری تنفرآمیز و زجر آور است که اطرافیان را نیز از عشق و ارادت به اهل بیت(علیهم السلام) باز می‌دارند.  شیعه و محب واقعی می‌بایست در درجه اول محفل خانواده را با اخلاق نیکو و حسن خلق خود به محیطی زیبا و آرام تبدیل نموده و با کار و تلاش  امنیت، رفاه، آسایش، شادی، فرح را برای خانواده خود به ارمغان آورد. بسیاری از اوقات عدم رضایت همسر و فرزندان نشأت گرفته از عدم تلاش سرپرست خانواده برای دست‌یابی به این نیازهای طبیعی است.  

2-رفتار خوب و خداپسندانه در روابط اجتماعی
خدای متعال انسان را موجودی اجتماعی آفریده است. از طرفی بسیاری از آداب و قوانین دینی و اسلامی با این حیطه و مرتبه از زندگی انسان گره خورده است. بسیاری از فرامین و دستوارت سعادت‌بخش و کمال‌آفرین اهل بیت(علیهم السلام) مربوط به این جنبه از زندگی انسانی است.  از این رو رفتار و منش یک شیعه واقعی می‌بایست در جنبه‌های مختلف زندگی سیاسی، فرهنگی، اخلاقی، اقتصادی منطبق بر الگوی‌های شایسته بندگی یعنی حضرات معصومین(علیهم السلام) باشد. رفتار «احسن» بهترین عنوانی است که یک شیعه در ارتباطات اجتماعی باید به دنبال کسب آن باشد. «وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛[4] و نيكى كنيد كه خدا نيكوكاران را دوست مى‌دارد».

3-رفتار خوب و خدا پسندانه با طبیعت و حیوانات
اخلاق و منش خوب در منشور شیعه‌گری تنها مختص به اخلاق فردی و اجتماعی نیست؛ چرا که انسان می‌بایست حتی در ارتباط با طبیعت و حیوانات نیز بر اساس اصول و مبانی اخلاقی و دینی برخورد نماید، اصول و مبانی که از هر گونه ظلم و تعدی به هر موجود زنده‌ای به شدت اجتناب می‌نماید، یک شیعه و محب واقعی نه تنها از تعدی به طبیعت اجتناب می‌ورزد، بلکه با رفتار و عملکرد اخلاق مدارانه خود به دنبال احیای آن می‌باشد، مباحث فراوانی در منابع روایی وجود دارد که وظیفه یک انسان را در رفتار خوب با حیوانات و منابع طبیعی روشن ساخته است. در سیره و احوال امام حسن مجتبی(علیه السلام) نقل شده است: «روزی امام در کنار سفره نشسته بود و غذا تناول می‌کرد در این هنگام سگ گرسنه‌ای به نزدیکی سفره حضرت نزدیک شد، امام حسن مجتبی(علیه السلام) لقمه‌ای می‌خورد و لقمه‌ای هم نزد آن سگ گرسنه می‌انداخت، غلام امام خواست تا آن حیوان را دور کند، اما، امام حسن(علیه السلام) مانع شد و فرمودند: چکارش داری؟! غلام گفت: آقا سگ است، نجس و پلید است، مناسب نیست هنگام تناول غذا مزاحم شما شود، امام مجتبی(علیه السلام) در پاسخ غلام فرمودند: من حیا می‌کنم از پروردگارم که جانداری به سفره‌ی من نگاه کند و من او را شریک نکنم هر چند حیوان باشد.[5]

پی‌نوشت‌ها:
[1]. سوره مبارکه آل عمران، آیه31.
[2]. بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏75، ص372.
[3]. نهج الفصاحه ص472 ح 1520.
[4]. سوره مبارکه بقره، آیه 195.
[5]. بحار الأنوار (ط - بیروت) ؛ ج‏43 ؛ ص352،ح29 «رَأَیْتُ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع یَأْکُلُ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ کَلْبٌ کُلَّمَا أَکَلَ لُقْمَةً طَرَحَ لِلْکَلْبِ مِثْلَهَا فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَ لَا أَرْجُمُ هَذَا الْکَلْبَ عَنْ طَعَامِکَ قَالَ دَعْهُ إِنِّی لَأَسْتَحْیِی مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَکُونَ ذُو رُوحٍ یَنْظُرُ فِی وَجْهِی وَ أَنَا آکُلُ ثُمَّ لَا أُطْعِمُهُ».

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.