دوستی؛ فصلی زیبا پر از لاله سرخ

12:44 - 1400/01/10

امام زین العابدین علیه السلام: با اهل دین و معرفت مجالست و دوستی کنید. اگر چنین دوستانی نیافتید، تنهایی برای شما سودمندتر خواهد بود.

دوست خوب

روزی حواریون به عیسی علیه السلام گفتند: یا روح الله! با چه کسی دوستی کنیم؟ فرمود: با کسی که:
دیدنش شما را به یاد خدا اندازد. سخن گفتنش علم شما را افزون کند. علمش شما را مشتاق آخرت کند.

در دین اسلام و مکتب اهل بیت علیهم السلام توصیه های فراوانی نسبت به دوستی وجود دارد. از نگاه علم روانشناسی و جامعه شناسی نیز دوستی یکی از مراحل مهم و اثرگذار زندگی هر شخص است. دلیل این مطلب آن است که انسان به طور خودآگاه و نا خودآگاه، در جنبه های گوناگون تحت تأثیر دوستانش قرار می گیرد، از نظر اعتقادی، فکری، اخلاقی، دینی و ... دوستان حتی در سرنوشت انسان در آخرت مؤثر هستند. امام صادق علیه السلام فرموده است:
«انسان بر دین دوستش است؛ پس مراقب باشید با چه کسی دوستی می کنید.»[1]
آنچه دین و علم بر آن تأکید دارند، این است که انسان باید به صورت هدفمند و با فکر و منطق دوستان خود را انتخاب کند.

تبعات دوستان ناباب در زندگی دنیوی
اگر دوستان دارای خصوصیات اخلاقی و روحی بد باشند انسان نیز به مرور زمان بدی ها را از آنها دریافت خواهد کرد. امام صادق در این باره فرموده است:
«با انسان فاجر همنشینی و دوستی نکنید؛ زیرا پلیدی اش را به شما انتقال خواهد داد.»[2]
 فراتر از این، دوستی با نااهلان نه تنها موجب نااهل شدن انسان می شود، که صفات اخلاقی شایسته و انسان های نیکوصفت، از جمله امامان هدایتگر معصوم علیهم السلام، در چشم آنها بی ارزش می شوند. به عبارت دیگر، رذایل اخلاقی برایشان تبدیل به ارزش و ارزش های اخلاقی بدل به ضد ارزش می شود. امیر المؤمنین علی علیه السلام به زیبایی به این مطلب هشدار داده است:
«همنشینی با اشرار و بدسرشتان، بدگمانی به نیکان و پاک سرشتان را در انسان به ودیعه می نهد.»[3]
نتیجه اسف بار این تغییر ارزش آن است که انسان قدم به قدم از خوبی ها فاصله می گیرد، به گونه ای که در نهایت مسیر برگشت به ارزش های اخلاقی بر او بسته می شود.

آثار دوستان شایسته در زندگی دنیوی
اما اگر انسان دوستان درستکار و دارای اخلاق پسندیده برگزیند، دقیقاً بر خلاف حالت قبل، خوبی ها و صفات حمیده را از آن ها دریافت می کند. امام علی بن الحسین زین العابدین علیهما السلام به زیبایی هرچه تمام تر به خردمندان توصیه کرده است:
«با اهل دین و معرفت مجالست و دوستی کنید. اگر چنین دوستانی نیافتید، تنهایی برای شما سودمندتر خواهد بود.[4]
از این توصیه به روشنی می توان فهمید اهمیت و تأثیر دوستان در زندگی تا حدی است که اگر دوست خوبی پیدا نشد، انسان نباید برای فرار از تنهایی، تن به دوستی هرکسی دهد.

آثار اخروی دوستان
در قرآن کریم نقل پندآموزی آمده است که برخی افراد در قیامت به خاطر دوستانشان حسرت می خورند و می گویند: «يا وَيْلَتى‏ لَيْتَني‏ لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَليلا؛[5] وای و حسرت بر من! ای کاش با فلان شخص دوست نبودم!»
بر اساس برخی روایات اهل بیت علیهم السلام، دوستی با افراد بد سرشت نه تنها موجب دوری انسان از خدا و اهل بیت علیهم السلام می شود که گاهی کار تا بدان جا پیش می رود که ائمه علیهم السلام شخص را از خود طرد می کنند، و این هشداری بسیار جدی و درخور توجه است.  در روایتی قابل تأمل نقل شده است:
«روزی امام رضا علیه السلام به یکی از یاران خود به نام ابوهاشم جعفری فرمود: چرا با عبدالرحمان‌ ابن یعقوب معاشرت می کنی؟ او عرض کرد: این شخص دایی من است. حضرت فرمود: او درباره‌ خدا سخنان نادرستی می گوید! (عقیده منحرفی دارد) پس یا با او معاشرت کن و ما را واگذار و یا با ما همنشین باش و او را ترک کن. عرض کرد: او هر چه می خواهد بگوید، به من چه زیانی دارد وقتی از عقیده‌ او تبعیت نکنم؟! حضرت فرمود: آیا داستان آن شخص را که خود از یاران حضرت موسی علیه ‌السلام بود و پدرش از یاران فرعون بود، نشنیده ‌ای؟ هنگامی که لشکر فرعون در کنار دریا به موسی و یارانش رسید، آن پسر از موسی جدا شد که پدرش را نصیحت کند، و در حالی که همراه پدرش بود، هر دو غرق شدند. این خبر به موسی علیه‌ السلام رسید. فرمود: آن پسر در رحمت خداست، ولی زمانی که عذاب خداوند نازل شود، از آن که نزدیک گناهکار است نمی توان دفاع کرد.»[6]
در این روایت به نکته بسیار مهمی اشاره شده است. اگر نزدیکترین افراد انسان مانند دایی یا پدر، بدسرشت و منحرف باشند، این نیز بهانه ای برای دوستی و معاشرت با آنها نیست و انسان تنها مجاز است در حد رعایت صله رحم، با آنها رفت و آمد مختصری داشته باشد، نه اینکه با آنها معاشرت و دوستی کند. یا اگر توان و مایه علمی دارد، در جهت امر به معروف و هدایت آنها در حد معقول تلاش کند.

ویژگی های دوست
پس از این همه تأکید بر اهمیت دوستان، پرسش مهم این است که دوست خوب کیست و چه ویژگی هایی باید داشته باشد. امام صادق علیه السلام در این باره فرموده است:
«روزی حواریون به عیسی علیه السلام گفتند: یا روح الله! با که دوستی کنیم؟ فرمود: با کسی که:
1. دیدنش شما را به یاد خدا اندازد.
2. سخن گفتنش علم شما را افزون کند.
3. علمش شما را مشتاق آخرت کند.[7]

پی نوشت
[1] امالی، شیخ طوسی، انتشارات دار الثقافه، صفحه 518.
[2] تحف العقول، ابن شعبه حرانى‏، انتشارات جامعه مدرسین حوزه، صفحه 376.
[3] صفات الشیعه، شیخ صدوق، انتشارات اعلمی، صفحه 6.
[4] بحار الانوار، محمد باقر مجلسی، دار إحياء التراث العربي‏، جلد 71، صفحه 196.
[5] فرقان، آیه: 28.
[6] کافی، شیخ کلینی، انتشارات دار الكتب الإسلاميه، جلد 2، صفحه 374.
[7] پیشین، جلد 1، صفحه 39.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.