اربعین حسینی ارسال رصد

معنای زوجیت اشیاء جهان در قرآن

08:47 - 1400/04/14

- منظور از زوجیت این است که هر شیئی در عالم دارای شبیه و نظیر است و تنها خداوند یکتا و بی مانند است.

در قرآن کریم اشاره شده است که خداوند برای هر موجودی یک زوج آفرید. زوجیت در اینجا به این معناست که هر موجودی دارای شبیه و مانند است، نه اینکه از هر موجودی یک جنس مذکر و مونث در عالم هستی وجود دارد.

آیا تمام اشیاء دارای جفت هستند؟ در آیه ۴۹ سوره ذاریات می‌خوانیم:‌ «وَ مِن کُلِّ شَیءٍ خَلَقنا زَوجَینِ؛ و از هر چیزی دو زوج آفریدیم.» بر خلاف این آیه، دانشمندان موفق به کشف موجوداتی شدند که دارای زوج نیستند. تک‌ سلولی‌ها از جمله این موجودات هستند که بدون جفت، تولید مثل می‌کنند. طبق ظاهر قرآن، هر چیزی باید دارای زوج باشد و حال آنکه اینگونه نیست. نمی‌توان گفت برای خورشید، کرات آسمانی، ستاره‌ها، فلزات، مواد معدنی و بسیار از اشیاء عالم زوج و جفت وجود دارد.

دشمنان اسلام با مطرح کردن آیاتی مانند آنچه ذکر شد، تلاش می‌‌کنند اعجاز قرآن را زیر سوال ببرند. هدف ایشان بی‌پایه و سست نشان دادن محتوای قرآن است تا از این طریق اثبات کنند قرآن، کلام بشر است نه سخن خداوند. در ادامه با دقت در واژه‌ «زوج» و آرای مفسران و روایاتی که در ذیل آیه آمده است، نشان خواهیم داد مقصود قرآن چیست و سخن معاندین اسلام چقدر از مقصود قرآن دور است.

زوجیت در گیاهان
برخی آیات قرآن مسئله زوجیت را تنها ناظر به گیاهان مطرح می‌کند: «أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى ٱلْأَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ؛[۱] آیا آنان به زمین نگاه نکردند که چقدر از انواع گیاهان پرارزش در آن رویاندیم؟!» و «وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ؛[۲] و از آسمان آبی نازل کردیم و بوسیله آن در روی زمین انواع گوناگونی از جفت‌های گیاهان پر ارزش رویاندیم.»
این آیات بیان می‌کند که خداوند گیاهان را نیز مانند حیوانات از دو نوع مذکر و مونث آفریده است. در گذشته و در زمان نزول قرآن این مسئله شناخته شده نبود. گرچه انسان‌ها می‌دانستند برخی گیاهان مانند خرما برای بارور کردن به گردافشانی نیازمندند اما، نسبت به تمام گیاهان و به صورت یک قاعده کلی این مطلب را متوجه نبودند.
کارل فون لینه دانشمند و گیاه‌شناس برجسته سوئدی این مطلب را در قرن هیجدهم میلادی به اثبات رسانید. تحقیقات اصلی او پیرامون تولید مثل و تکثیر گیاهان بود. یکی از اصولی که این دانشمند نسبت به گیاهان به اثبات رسانید و به عنوان قاعده‌ی کلی مورد پذیرش قرار گرفت، زوج بودن تمام گیاهان است. به عبارت دیگر ثابت کرد گیاهان نیز مانند حیوانات از طریق آمیزش نر و ماده بارور شده و تولید مثل می‌کنند.[۳]
این اثبات در قرن هیجدهم شبیه آیاتی است که در زمینه زوجیت گیاهان آوردیم. امری که ۱۴۰۰ سال پیش کسی از آن اطلاع نداشت اما قرآن کریم به آن اشاره داشته است.

زوجیت در تمام اشیاء
زوجیت معمولا برای دو جنس مذکر و مونث استفاده می‌شود اما، لغت‌شناسان معتقدند این معنا توسعه پیدا کرده است و به هر دو موجودى كه قرين يكديگر و يا حتى ضد يكديگرند « زوج» اطلاق می‌‏شود، حتى به دو اتاق مشابه در يك خانه، يا دو لنگه در، و يا دو همكار و قرين، اين كلمه اطلاق می‌شود.[۴]
با توجه به همین معنا از زوجیت، آیاتی مانند: «وَمِن كُلِّ شَىْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ؛[۵] و ازهر چیز دو جفت آفریدیم» در مقام بیان این نکته است که برای هر چیز مثل، نظیر و ضدی وجود دارد. مانند زمین ده‌ها سیاره‌ای‌ دیگر در کهکشان‌ها آفریده شده است. ستاره‌های بسیاری مانند خورشید در سایر منظومه‌ها وجود دارد. به طور کلی انواع و افراد مختلفی از موجودات امکانی در عالم موجودند، اما فقط خداوند یکتا و یگانه است و تنها او هیچ مثل و مانندی ندارد.
برخی مفسرین به همین معنا اشاره کردند. علامه طباطبایی ذیل آیه می‌نویسد: «يعنى اگر از هر چيزى جفت خلق كرديم براى اين است كه شايد شما متذكر شويد و بفهميد كه خالق آن، خودش زوج ندارد و منزه از داشتن زوج و شريك است، بلكه واحدى است كه سراسر جهان شاهد بر يكتايى او است‏.»[۶]

زوجیت از منظر روایات
در احادیث و روایات به معنایی که در بند دوم آمد، اشاره شده است. از امام رضا (علیه السلام) نقل شده است که در توضیح آیه ۴۹ سوره ذاریات فرمودند: «خداوند اشیاء جهان را متضاد آفرید تا روشن شود برای او ضدی نیست و آنها را با هم قرین ساخته تا معلوم شود قرینی برای او نیست. نور را ضد ظلمت و خشکی را ضد تری و خشونت را ضد نرمش و سرما را ضد گرما قرار داده. در عین حال اشیاء متضاد را جمع کرده و موجودات نزدیک به هم را از هم جدا نموده تا این جدایی دلیل بر جدا کننده و آن پیوستگی دلیل بر پیوند دهنده باشد و این است معنای «وَ مِن کُلِّ شَیءٍ خَلَقنا زَوجَینِ لَعَلَّکُم تَذَکَّرُونَ.»[۷]

امام رضا در این بیان نورانی زوج را به معنای وسیع کلمه در نظر گرفته‌اند. ایشان مقصود آیه را این طور بیان می‌کنند که هر موجودی، یک شبیه یا ضدی دارد و تنها خداست که از مثل و مانند مبراء است. خداوند آفریننده تضاد‌ها و شباهت‌هاست.

نتیجه
با توجه به سه بند قبلی مشخص می‌شود: اولا، زوجیت گیاهان و حیوانات که در برخی از آیات گفته شده با علم امروز به اثبات رسیده است؛ ثانیا، زوجیت دارای معنای وسیعی است که به معنای شبیه، ضد و نظیر به کار می‌رود. منظور از آیاتی که برای هر موجود و شیئی زوجی در نظر می‌گیرد، همین معناست، نه اینکه از هر موجودی یک مذکر و یک مونث در جهان وجود دارد.

پی‌نوشت:
[۱] سوره شعراء، آیه ۷.
[۲] آیه ۱۰ سوره لقمان.
[۳] تفسیر نمونه ج ۱۰ ص ۱۱۵.
[۴] تفسیر نمونه ج ۱۸ص ۳۷۹ و الصحاح، ج۱، ص ۳۲۱ و مفردات الفاظ القرآن، ج۱، ص ۳۸۴، مجمع البیان جلد ۶ ص ۴۲۳.
[۵] سوره ذاریات، آیه ۴۹.
[۶] ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۸، ص ۵۷۳.
[۷] کافی، چاپ اسلامیه، ج۱، ص ۱۳۴.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.