شهادت امام حسن-ع ارسال رصد

عصر طلایی تشیع در دوره امام رضا علیه السلام

08:30 - 1400/04/09

- دوران امامت امام رضا علیه السلام، تفاوتی اساسی با همه امامان دیگر داشته است.

امام رضا علیه السلام

برخی فرازهای زندگی امام رضا علیه السلام، که بسیار مهم و اثرگذار و حتی نقطه عطفی در همه تاریخ امامت و مکتب شیعه بوده، کمتر بازگو شده است.

مکتب شیعه در حیاتش، پستی و بلندی های فراوان به خود دیده است. ائمه شیعه نیز تاریخ پرحادثه و دوران پر فراز و نشیبی داشته اند. در بیشتر مواقع ائمه و شیعیان تحت شدیدترین کنترل ها و فشارها قرار داشتند. اما گاهی شرایط مهیا می شد و ائمه علیهم السلام آزادی عمل پیدا می کردند. در چنین مواردی بود که ائمه با دانش الهی خود جهانیان را متحیر کرده و قلب ها را به خود متمایل می کردند.
امام رضا علیه السلام به یمن ورودش به ایران، برای اهل این سرزمین، نام آشنا و محبوب دلهاست. بیشتر مردم از زندگی و سیره آن امام مهربان اطلاع دارند. اما با این وجود برخی فرازهای زندگی آن حضرت، که بسیار مهم و اثرگذار و حتی نقطه عطفی در همه تاریخ امامت و مکتب شیعه بوده، کمتر بازگو شده است. با استعانت از خداوند متعال و چشم داشت به دست رحمت علی ابن موسی الرضا علیهما السلام، مهمترین جنبه زندگی آن حضرت را، که در عین حال تاکنون کمتر مورد توجه بوده، بررسی خواهیم کرد.

عدم تقیه در مساله امامت؛ مهمترین تفاوت دوران امامت امام رضا علیه السلام با سایر ائمه
در دوران ائمه قبل از امام رضا علیهم السلام هیچگاه شرایط به گونه ای نبود که ائمه بتوانند به صورت علنی و آزادنه درباره امامت سخن گویند. حتی در زمان امام باقر و امام صادق علیهما السلام که آزادی نسبی در تبیین فقه و احکام برای ایشان پدید آمد اما، در بیان مسائل عقیدتی مربوط به امامت همچنان آزاد نبودند. اما در زمان امامت امام رضا شرایط به گونه ای بود که آن حضرت تصمیم گرفتند با آزادی و بدون تقیه از امامت سخن بگویند. امام رضا در دوران امامت خویش تلاش فراوانی در جهت تثبیت و تبیین عقائد شیعه به خصوص مسأله امامت نمود. از این رو یکی از مهمترین منابع شناخت امام و ویژگی های او، احادیث امام رضا علیه السلام می باشد.[1]

شرایط خاص امام رضا علیه السلام در دوران هارون
ده سال ابتدایی امامت امام رضا علیه السلام در دوران هارون عباسی بود. هرچند هارون خلیفه ای ستمگر و خونخوار بود که سخت ترین محدودیت ها و آزارها را به شیعیان و به خصوص امام کاظم علیه السلام وارد کرد اما، او پس از به شهادت رساندن امام کاظم علیه السلام در موضع ضعف قرار گرفته بود. در منابع تاریخی نقل شده یحیی بن خالد برمکی، که زمینه توطئه قتل امام کاظم علیه السلام را نزد هارون فراهم ساخت، روزی به هارون گفت: علی فرزند موسی بن جعفر (علیه السلام) جانشین پدرش شده، و مدعی امامت است. هارون گفت: آنچه به پدرش کردیم برای ما بس نیست؟! تو می خواهی همه آنان را بکشیم؟[2]
رفتار خاص امام رضا و تقیه نکردن ایشان در مساله امامت در زمان هارون به گونه ای بود که حتی برای یاران ایشان نیز امری غریب بود، تا جایی که از جان ایشان بیمناک شدند. در ماجرایی شنیدنی یکی از اصحاب حضرت رضا به ایشان عرض کردند: «تو خودت را به این امر شهرت دادى! (یعنى امامت خود را اظهار كردى) و جاى پدرت نشستى، در حالى كه خون شما از شمشیر هارون مى‌ چكد. امام علیه السلام پاسخ داد: آنچه مرا بر این كار جرأت داد، روایت رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله است که فرمود: «اگر ابوجهل بتواند یك مو از سر من كم كند، من پیغمبر خدا نیستم.» اکنون من به شما مى‌ گویم اگر هارون بتواند یك مو از سر من كم كند، شاهد باشید كه من امام نیستم.»[3]
صفوان بن یحیی یکی دیگر از اصحاب امام رضا علیه السلام نیز در جایی نگرانی خود را از به خطر افتادن جان امام رضا علیه السلام به خاطر اظهارات علنی و بی پرده ایشان در امر امامت ابراز نمود. حضرت به او فرمود: هارون هیچ گزندی نمی تواند به من برساند.[4]

ابراز علنی معجزات
اقدامات امام رضا علیه السلام در دوران هارون در تبلیغ امامت، به اظهارات و سخن گفتن ختم نمی شد، بلکه ایشان با فراغ بال، کرامات و معجزه نشان می داد. یکی از نمونه های شگفت آور در این باره مربوط به طی الارض امام رضا علیه السلام از مدینه به بصره و کوفه است. این سفر به درخواست یکی از یاران حضرت برای تبلیغ امامت و پاسخ گفتن به سوالات شیعیان اهل بیت صورت گرفت. حتی در این سفر آن حضرت با چند تن از دانشمندان غیر مسلمان مناظره کرد و به شبهات آنها درباره شیعه پاسخ گفت.[5]

شرایط خاص امام رضا علیه السلام در دوران امین و مامون
ده سال دوم امامت علی بن موسی الرضا علیهما السلام معاصر با خلافت امین و مامون عباسی بود. در زمان امین حضرت با مشکلی مواجه نبودند؛ زیرا از طرفی امین حاکمی هوسباز و نالایق بود که به امور حکومتی تسلط نداشت. از سوی دیگر با برادرش مامون بر سر خلافت نزاع داشت.
در دوران مامون نیز با وجود آنکه او خلیفه ای مقتدر بود اما، همچنان شرایط برای اقدامات امام رضا مهیا بود؛ چراکه مامون مناظرات متعددی با حضور علمای ادیان و فرق مختلف ترتیب می داد. این مناظرات بهترین فرصت برای امام رضا بود که بدون دغدغه عقائد مکتب حقه شیعه از جمله امر امامت را تبیین کند.[6]

یکی از برکات دوران امامت حضرت رضا علیه السلام
یکی از حوادث تاسف بار در تاریخ شیعه، ظهور فرقه ها و جدایی بخشی از افراد از پیکره شیعه بوده است. این فرقه های نوظهور در زمان امام صادق و امام کاظم علیه السلام نیز به چشم می خورند که اتفاقا بسیار قدرتمند و تاثیرگذار نیز بودند. از جمله آنها می توان به اسماعیلیان و واقفیان اشاره کرد. اما در تغییری جالب توجه از زمان امام رضا علیه السلام به بعد، دیگر فرقه قابل توجهی پدید نیامد؛ تاجایی که امروزه فرقه‌ای وجود ندارد که بر امام هشتم(علیه السلام) و یا یکی از امامان بعدی توقف کرده و پیروانی داشته باشد. این مطلب اهمیت دوران طلایی امامت حضرت رضا علیه السلام را نشان می دهد و اینکه اقدامات ایشان در تبیین عقیده امامت، چه تاثیرات سترگ اجتماعی بر جای نهاده است.

پی نوشت
[1] رک: محمد علي رضايی، امامت عامه و خاصه در احاديث امام رضا عليه السلام.
[2] كشف الغمة في معرفة الأئمة (ط-القديمة)، ج‏2، ص، 315.
[3] عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج‏2، ص، 226.
[4] مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج‏4، ص: 340.
[5] الخرائج و الجرائح، قطب الدین راوندی، ج 1، ص 341.
[6] برای آگاهی از مناظرات رک: عیون اخبار الرضا، ج1.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.