جایگاه اجتماعی زن در قرآن

07:06 - 1400/03/30

در قرآن کریم به لحاظ اجتماعی ارزش فراوانی برای زن قرار داده شده است. ضرورت حضور زنان در مسائل اجتماعی، استقلال مالی قائل شدن برای زنان و به رسمیت شناختن حقوق آنان در جاهلیت آن زمان، و دادن مسئولیت های مهم اجتماعی به زنان مثل امر به معروف و نهی از منکر بخشی از این ارزشگذاری قرآنی برای زنان است.

نگاه ارزشی به زن در ادیان و اقوام مختلف همیشه مورد اختلاف بوده است. هرکس مدعی است در نظر و آیین او نگاه ویژه ای به زن شده است. آیا اسلام از زن و جایگاه او سخنی گفته است؟ در پاسخ به اینکه اسلام از جایگاه زنان چگونه یاد کرده است فقط بخش کوتاهی از آیات را که به نقش اجتماعی زنان اشاره دارد، مورد بررسی قرار می دهیم.

در قرآن کریم  رسیدن به مراتب عالی بین زن و مرد تفاوتی نیست چنانچه قرآن کریم می فرماید: «مردان و زنان مسلمان، و مردان و زنان با ايمان، و مردان و زنان عبادت‌پيشه، و مردان و زنان راستگو، و مردان و زنان شكيبا، و مردان و زنان فروتن، و مردان و زنان صدقه‌دهنده، و مردان و زنان روزه‌دار، و مردان و زنان پاكدامن، و مردان و زنانى كه خدا را فراوان ياد مى‌كنند، خدا براى [همه‌] آنان آمرزشى و پاداشى بزرگ فراهم ساخته است.»[1]اما آنچه در حقیقیت تفاوت بین زن و مرد را رقم می زند تفاوت فیزیکی در خلقت است. با توجه به این تفاوت فیزیکی نگاه اقوام و ادیان به زن نیز متفاوت است. البته این نگاه متفاوت کاملا درست است اما بحث در این است که کدام نگاه به خوبی توانسته این تفاوت ها را در ک کند؟
قرآن کریم به حدی به مساله ی زن اهمیت داده است که خداوند در سوره ای به نام زنان از حقوق آنان سخن گفته است. اما در اینجا به بخشی کوتاهی از نگاه قرآن به زنان اشاره خواهیم کرد و در حقیقت ارزش این آیات زمانی روشنتر می گردد که نسبت به جایگاه زن در دوران جاهلیت مطلع باشیم!

1-ضرورت حضور زنان در مسائل اجتماعی
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَىٰ أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ ۙ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ[2]«اى پيامبر، چون زنان باايمان نزد تو آيند كه [با اين شرط] با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند، و دزدى نكنند، و زنا نكنند، و فرزندان خود را نكشند، و بچه‌هاى حرامزاده پيش دست و پاى خود را با بهتان [و حيله‌] به شوهر نبندند، و در [كار] نيك از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا براى آنان آمرزش بخواه، زيرا خداوند آمرزنده مهربان است». در این آیه ی شریفه به مفاد آنچه بین رسولخدا ص و زنان در بیعت گذشت، اشاره دارد که بعد ها معروف شد به بیعت النساء، این ماجرا به خوبی نشانگر اهمیت زن در اسلام می باشد، زن و دختری که در جاهلیت آنقدر کم ارزش شمرده شده است که در هنگام تولد کشته میشود، در نزد پیامبر خدا چنان ارزش پیدا می کند که دعوت به بیعت میشود.

2-استقلال مالی زنان وبه رسمیت شناختن اموال آنان
لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ[3]« براى مردان از آنچه [به اختيار] كسب كرده‌اند بهره‌اى است، و براى زنان [نيز] از آنچه [به اختيار] كسب كرده‌اند بهره‌اى است.» در این آیه ی شریفه اسلام به حق مالکیت زن و تصرف مالی او رسمیت بخشیده است . شاید سوال شود ، این یک نگاه حداقلی به زنان است، چراکه مسلما هر انسانی چه زن و چه مرد باید در مقابل آنچه کسب می کند حق مالکیت داشته باشد؟باید بگوییم این نگاه حداقلی نیست چرا که ما داریم از حقوق زنان بحث می کنیم، حقوقی که در جاهلیت و حتی امروز در برخی از اقوام و جوامع از زنان سلب شده است. فلذا به رسمیت شناختن آن حقوق، هرچند مسلّم، در برابر عده ای و عصری که حاضر به پذیرش نبودند و می توانست برای پیشرفت و پذیرش اسلام هزینه ساز باشد، کاملا نشانگر با ارزش بودن زن در اسلام است.

3- وظیفه ی اجتماعی امر به معروف ونهی از منکر و زنان
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ[4] «و مردان و زنان با ايمان، دوستان يكديگرند، كه به كارهاى پسنديده وا مى‌دارند، و از كارهاى ناپسند باز مى‌دارند.»در این آیه شریفه وظیفه ی اجتماعی امر به معروف همانطور که برعهده ی مردان است بر عهده زنان نیز می باشد و این بیانگر نگاه اسلام در سپردن مسئولیت های اجتماعی به زنان است.

4-حضور زن در واقعه ی پر اهمیت «مباهله»
فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ[5] «پس هر که با تو درباره او [عیسی] پس از آنکه بر تو [به واسطه وحی، نسبت به احوال وی] علم و آگاهی آمد، مجادله و ستیز کند، بگو: بیایید ما پسرانمان را و شما پسرانتان را، و ما زنانمان را و شما زنانتان را، و ما نفوسمان را و شما نفوستان را دعوت کنیم؛ سپس یکدیگر را نفرین نماییم، پس لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم».
مباهله به معنی نفرین کردن دو نفر به یکدیگر است بدین ترتیب که افرادی که با هم گفتگو در باره یک مسأله مهم مذهبی دارند در یک جا جمع شوند و به درگاه خدا تضرع کنند و از او بخواهند که دروغگو را رسوا سازد و مجازات کند. در تفاسير شيعه و سنى و برخى كتب حديث و تاريخ مى‌خوانيم كه در سال دهم هجرى، افرادى از سوى رسول خدا صلى الله عليه و آله مأمور تبليغ اسلام در منطقه نجران شدند. مسيحيانِ نجران نيز نمايندگانى را براى گفتگو با پيامبراسلام صلى الله عليه و آله به مدينه گسيل داشتند. با وجود گفتگوهايى كه ميان آنان و پيامبر صلى الله عليه و آله ردّ وبدل شد، باز هم آنان بهانه‌جويى كرده و در حقّانيّت اسلام ابراز ترديد مى‌كردند. اين آيه نازل شد ودستور به مباهله با آنان آمد. نکته اینجاست که برای حضور در چنین امر مهمی رسول خدا ص بانو مکرمه ای را در کنار خود قرار می دهد. بانویی که خود نمونه ی راستین از کرامت و شرافت است.حقیقتا با وجود انسیه ی حورایی چون فاطمه ی زهرا سلام الله علیها در مکتب انسان پرور اسلام، هیچ شائبه ای نسبت به اهمیت زن و کرامت او در اسلام باقی نمی ماند.

پی نوشت ها:
[1] سوره ی مبارکه ی «احزاب»آیه ی 35
[2] سوره ی مبارکه ی «ممتحنه«آیه ی12
[3]سوره مبارکه ی «نساء»آیه ی32
[4] سوره مبارکه «توبه«آیه ی 71
[5] سوره مبارکه «آل عمران» آیه

 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.