شهادت امام حسن-ع ارسال رصد

بصیرت، قطب‌نمای زندگی

07:43 - 1400/06/24

ایمان کامل، ایمانی است که همراه با تعهد و احساس مسئولیت همراه باشد. اگر توانستیم این احساس مسئولیت را درست تشخیص بدهیم و بر اساس آن، به موقع و به‌هنگام وارد میدان شویم در این صورت شکست‌ها همه به پیروزی تبدیل خواهد شد.

بصیرت قطب‌نمای زندگی

یکی از درس‌ها و پیام‌های عاشورا این است که برای دفاع از دین بیش از هر چیز برای انسان بصیرت لازم است. انسان‌های بی‌بصیرت زود فریب می‌خورند و در جبهه باطل قرار می‌گیرند؛ بدون اینکه خود متوجه باشند. اگر بصیرت آمد، ملت از ذلت به عزت خواهد رسید و جبهه کفر و استکبار را با وجود توانایی‌های ظاهری شکست خواهد داد.

انسان عاقل باید در حوادثی که پیرامون او و پیش‌روی او قرار می‌گیرد و به او ارتباط پیدا می‌کند تدبر و اندیشه کند و تمام تلاش خود را به کار گیرد که از حوادث به شکل سطحی و گذرا عبور نکند. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می‌فرماید: «البَصیرُ مَن سمِعَ فتَفَکّر، و نَظرَ فأبْصرَ، و انْتَفعَ بالعِبَرِ، ثُمّ سَلَکَ جَدَدا واضِحا یَتَجنّبُ فیهِ الصَّرْعَةَ فی المَهاوِی؛ [1] با بصیرت، کسی است که بشنود و بیندیشد، نگاه کند و ببیند، از عبرت ها بهره گیرد، آن گاه راه روشنی را بپیماید که در آن از افتادن در پرتگاه ها به دور ماند.» کسانی به بصیرت دست پیدا خواهند یافت که خوب بشنوند یعنی گوش خود را به روی صدای حق و حقیقت نبندند و بعد از اینکه خوب شنیدند باید با دقت و توجه کامل به حوادث نگاه کنند تا بصیرت یابند. ایراد کار کسانی که در طول تاریخ در لغزشگاه‌های بی‌بصیرتی لغزیدند و سرنگون شدند این بود که چشم خود را به روی حقایق بستند و نخواستند از تاریخ درس عبرت بگیرند. در این نوشتار تلاش داریم به نقش قطب نمای دین یعنی بصیرت اشاره کنیم.

اهمیت و جایگاه بصیرت
بصیرت قطب نمای دین است. انسانی که در یک بیابان سرگردان باشد بدون داشتن قطب‌نما قادر به تشخیص مسیر و حرکت به سوی منزل مقصود نخواهد بود و گاه ممکن است در تشخیص مسیر اشتباه کند به خصوص اگر در میدان نبرد با دشمن باشد که احتمال افتادن در زمین دشمن و تسلط و محاصره او توسط  دشمن بسیار است. آن وقت کسی که در یک فضای تاریک، سرگردان و حیران است دیگرکاری از دست او برنمی‌آید. پس بصیرت، مانند یک قطب‌نما و نورافکن است که در یک فضای غبارآلود و تاریک راه را به ما نشان می‌دهد. سنت الهی، دعوت بر اساس بصیرت و آگاهی است: «قُل هذِهِ سَبيلي أَدعو إِلَى اللَّهِ عَلى بَصيرَةٍ أَنا وَمَنِ اتَّبَعَني وَسُبحانَ اللَّهِ وَما أَنا مِنَ المُشرِكينَ؛[2] بگو: این راه من است من و پیروانم، و با بصیرت کامل، همه مردم را به سوی خدا دعوت می‌کنیم! منزّه است خدا! و من از مشرکان نیستم!» بر اساس این آیه شریفه خود پیامبر صلی الله علیه و آله و همه پیروان و همفکران و مدافعان حریم نبوت و ولایت باید بصیرت را سرلوحه کار خود قرار بدهند. تا در غبار فتنه بتوانند آگاهانه و هوشمندانه مدیریت بحران را در دست بگیرند.

بصیرت نافع بن هلال بجلی
یکی از ویژگی های یاران امام حسین‌علیه السلام بصیرت است. در زیارت اربعین حضرت سیدالشهداء می‌خوانیم: «وَبَذَل مُهْجَتَهُ فيكَ لِيَسْتَنْقِذَعِبادَكَ مِنَ الْجَهالَةِ و حَيْرَةِ الضَّلالَةِ»[3] یکی از عوامل پیدایش عاشورا جهل است، این جهل در مقابل عقل است. مردم رشد فکری نداشتند و بی بصیرت بودند؛ نمی‌توانستند جبهه حق و باطل را تمییز بدهند. شهدای کربلا درک و بینش عمیقی داشتند. در آن روزگاری که تبلیغات معاویه و بنی امیه افکار مردم را هدف گرفته بود و تبلیغات ضد دینی در تمام جهان اسلام گسترش پیدا کرده بود شناختن امام زمان و زمامداری که باید جای پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بنشیند کار بسیار دشواری بود و از عجایب این است که شهدای کربلا آنقدر شناخت عمیق و نافذی داشتند که در میان این همه گرد و غبار و فضای مه آلود، حق را شناختند و دانستند که فرزند پیغمبر خدا حق؛ و بنی امیه باطل است. این است که ذره ای شک و تردید به خود راه ندادند.  نافع بن هلال یکی از کسانی بود که در شب عاشورا بعد از اینکه حضرت سیدالشهداء اعلام آزادی به اصحابش فرمود، با بصیرت تمام از امام مظلوم خود این چنین دفاع کرد:«وَ اللَّهِ مَا كَرِهْنَا لِقَاءَ رَبِّنَا وَ إِنَّا عَلَى نِيَّاتِنَا وَ بَصَائِرِنَا نُوَالِي مَنْ وَالاكَ وَ نُعَادِي مَنْ عَادَاك‏؛[4] به خدا سوگند، ما از دیدار پروردگارمان، ناخشنود نیستیم و بر اساس نیت‌ها و بصیرت‌های (درست) خود هستیم. با دوستِ تو، دوست و با دشمن تو دشمنیم.»

بصیرت بریر بن خُضیر هَمْدانی مِشْرَقی
روز عاشورا وقتی حضرت بریر به میدان آمد در برابرش شخصی به نام یزیدبن معقل قرار گرفت. بریر که در کوفه معلم قرآن بود و به نوجوانان قرآن آموزش می‌داد، مردم کوفه او را به خوبی می‌شناختند. بریر پیشنهاد مباهله را به یزیدبن‌معقل داد؛ گفت: بیا یک‌دیگر را نفرین کنیم. اگر من بر حق نیستم، تو نفرین کن که من هلاک شوم. از آن جایی که بریر یقین داشت که دشمن از بین خواهد رفت. هم بریر نفرین کرد و هم یزیدبن معقل. سپس نبردشان آغاز شد و با اولین ضربه‌ی بریر، یزیدبن‌معقل به درک واصل شد. این اعلام و پیشنهاد حاکی از بصیرت بالای بریر است که حاضر می‌شود با این جرئت و شجاعت با دشمن خود مباهله کند.[5]

بصیرت ابو حمزه ثمالی
یکی دیگر از کسانی که می‌توان به قدرت تشخیص و بصیرت بالای او اشاره کرد، ابوحمزه ثمالی است. بعد از شهادت امام صادق علیه السلام مردم نسبت به امام بعد از ایشان سردرگم ماندند. وصیت‌نامه حضرت را باز کردند تا ببینند امام بعد از ایشان چه کسی است. منصور دوانقی خلیفه غاصب عباسی، تصمیم گرفته بود تا وصی بعد از امام صادق علیه السلام را به شهادت برساند، اما وقتی وصیت نامه را باز کردند متوجه شدند حضرت چند نفر را وصی خود قرار داده است: 1. منصور دوانقی! حضرت با همین یک کلمه، توطئه را خنثی کرد؛ چون اول باید خود منصور کشته می‌شد. 2. عبدالله بن افطح فرزند حضرت. او از لحاظ جسمی، جسم سالمی نداشت و یکی از شرایط امامت، سلامت جسمانی است؛ یعنی نباید عیب و ایرادی در اعضای بدنش باشد. 3. حضرت موسی بن جعفر علیه السلام.
وقتی خبر شهادت امام صادق علیه السلام به ابوحمزه ثمالی رسید، فرمود چه کسی وصی او است گفتند که نمی‌دانیم اما این وصیت‌نامه ایشان است که چند نفر را مشخص کرده است. ابوحمزه وقتی نام این چند نفر را دید، بی‌درنگ گفت: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يُضِلَّنَا دَلَّ عَلَى الصَّغِيرِ وَ بَيَّنَ عَلَى الْكَبِيرِ وَ سَرَّ الْأَمْرَ الْعَظِيم‏؛[6] ابو حمزه گفت خدا را سپاس كه ما را راهنمایى كرد. توجه داد كه كوچك امام است و بزرگ را مشخص گردانيد و امر امامت را با وصيت كردن به منصور مخفى نگه داشت.» ابوحمزه ثمالی به خوبی متوجه بود که منصور عباسی فرد ظالمی است. عبدالله افطح نیز جسم سالمی ندارد؛ پس معلوم می‌شود که وصی ایشان، امام موسی بن جعفر علیه السلام است. این فکر و اندیشه حاکی از بصیرت و قدرت تشخیص و تیزبینی بالای ابوحمزه ثمالی است که به زیبایی امام خود را پیدا می‌کند.

پی نوشت
[1]. بحارالانوار، ج74، ص407.
[2]. سوره یوسف، آیه 108.
[3]. مفاتيح الجنان، زيارت اربعين، ص 468.
[4]. بحارالانوار، ج44، ص381.
[5]. بحار الانوار، ج45، ص15.
[6]. بحارالانوار، ج47، ص251.

کلمات کلیدی: 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.