سوره مسد؛ تبیین مصداقی مبارزه با کفر

12:29 - 1400/06/16

سوره مسد از سوره‌های مکی قرآن است که خداوند در آن ابولهب را مورد لعن و نفرین قرار می‌دهد.

ابولهب

سوره مسد از سوره‌های مکی قرآن است. اين سوره در حقيقت پاسخى است به سخنان زشت ابولهب عموى پيغمبر اكرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و فرزند عبدالمطلب كه از دشمنان سرسخت اسلام بود. هدف از این سوره بیان عاقبت مشرکان و مبارزه مصداقی با الحاد و بت‌پرستی است.

شبهه: از شیوه‌های دشمنی مخالفان اسلام برای انکار بزرگی و عظمت قرآن زیر سوال بردن یک آیه یا سوره از قرآن است. هدف این‌ها وارد کردن ضربه‌های پیاپی و تخریب تدریج ذهن مخاطبین است. عمده این شبهات بسیار پیش‌افتاده و ساده است و هدفی جزء ایجاد سوء ظن تدریجی و ناخودآگاه در مخاطب نسبت به اسلام ندارد. در یکی از همین شبهات، ادعا شده است که قرآن در پرداختن به مسائل اولویت‌بندی صحیحی ندارد. از آوردن حتی یک آیه در خصوص نحوه نماز خواندن صرف نظر می‌کند اما در عوض یک سوره کامل (سوره مسد) را اختصاص می‌دهد به لعن و نفرین کردن یک مرد عرب (ابولهب) که ۱۴ قرن پیش می‌زیسته!

پاسخ
متاسفانه گسترش شبکه‌های اینترنتی باعث شده است که مردم از کتاب‌ها و متن‌های اصلی فاصله گرفته و همه چیز را از درگاه دنیای مجازی پی‌گیری کنند. پی‌گیری اطلاعات تنها از کانال‌ها و صفحات مجازی باعث می‌شود که این دست از شبهات بسیار بزرگ و اساسی جلوه کند، در حالی که با اندک مراجعه‌ای به متن اصلی و دقت در کلیات قرآن مشخص می‌شود این شبهه چقدر کودکانه و مضحک است.

بیان جزئيات مسئولیت پیامبر
قرآن تبیین‌گر و روشن‌کننده کلیات برنامه و روش الهی است. ذکر جزئيات احکام و دستورات خداوند بر عهده‌ی پیامبر (صلی‌الله‌‌علیه‌وآله) است. واقع بینانه نخواهد بود اگر انتظار داشته باشیم قرآن به تشریح و توضیح تمام فروعات احکام بپردازد. خداوند در قرآن بیشتر از همه به بیان باور‌ها و اصول عقاید صحیح می‌پردازد. مبارزه با شرک و بت‌پرستی، بیان توحید و سفارش بر اطاعت از پیامبر از جمله مسائل مورد تاکید قرآن است. خداوند در آیه ۴۴ سوره نحل می‌فرماید: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُون‏؛ و به سوى تو نيز اين ذكر (قرآن) را فرو فرستاديم تا براى مردم آنچه را كه به سوى آنها نازل شده روشن كنى و باشد كه بينديشند.» خداوند از پیامبر خود می‌خواهد آنچه که به او نازل شده است تفصیل و تبیین کند. اصل نماز و روزه بارها در قرآن مورد سفارش قرار گرفته است ولی چگونگی انجام آن و فروعات احکام مربوط به آن‌ها‌ بر عهده پیامبر گذاشته شده است. این حجیت گفتار پیامبر را در بیان احکام نشان‌ می‌دهد. در حقیقت این پیامبر است که آیات قرآن را برای مردم روشن می‌کند و به ایشان یاد می‌دهد که چگونه نمازی را که خداوند واجب کرده است به جا بیاورند و دستور او را انجام دهند.[۱]

اصل مبارزه با کفر
بدون شک از اصلی‌ترین اهداف نزول قرآن و نبوت پیامبر مبارزه با بت‌پرستی و گسترش خداباوری و توحید در جامعه بوده است. بیشتر سوره‌های قرآن قبل از هجرت پیامبر به مدینه و در محیط شرک و کفر حجاز نازل شده است. ۸۲ سوره از ۱۱۴ سوره قرآن از سوره‌های مکی است.[۲] آیات مکی بیشتر به مسئله توحید و پاکسازی جامعه از بت‌پرستی و شرک نظر دارند.[۳]

ابولهب مصداق بزرگ شرک و کفر
سوره مسد از سوره‌های مکی قرآن است. اين سوره در حقيقت پاسخى است به سخنان زشت ابولهب عموى پيغمبر اكرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و فرزند عبدالمطلب كه از دشمنان سرسخت اسلام بود و به هنگام شنيدن دعوت آشكار و عمومى پيغمبر اكرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و انذار او نسبت به عذاب الهى گفت: زيان و هلاكت بر تو باد، آيا براى همين حرف ها ما را فرا خواندى"؟! قرآن مجيد در پاسخ اين مرد بد زبان مى‏ فرمايد: «تَبَّتْ يَدا أَبي‏ لَهَبٍ وَ تَب؛[۴] بريده باد هر دو دست ابو لهب (و مرگ بر او باد)!»[۵]

ابولهب یکی از نمادهای اصلی کفر در زمان پیامبر بود. قرآن او را به عنوان نمادی از سایر کافران و مشرکان مطرح می‌کند. لعن و نفرین او در حقیقت نفرین شرک و بت‌پرستی است. ابولهب در بسيارى از مواقع همچون سايه به دنبال پيغمبر (ص) بود تا دعوت پیامبر را خراب کند. در راه مبارزه با اسلام از هيچ كارشكنى فروگذار نمى‏ كرد، زبانى زشت و آلوده داشت، و تعبيرات ركيك و زننده به کار می‌برد. شايد از اين نظر سرآمد تمام دشمنان پيغمبر اسلام محسوب مى ‏شد.

شخصى به نام طارق محاربى مى‏ گويد: من در بازار ذى المجاز بودم (ذى المجاز نزديك عرفات در فاصله كمى از مكه است) ناگهان جوانى را ديدم كه صدا مى‏ زند: اى مردم! بگوئيد: لا اله الا اللَّه تا رستگار شويد. و مردى را پشت سر او ديدم كه با سنگ به پشت پاى او مى‏ زند به گونه‏ اى كه خون از پاهايش جارى بود، و فرياد مى‏ زد: اى مردم! اين دروغگو است، او را تصديق نكنيد! من سؤال كردم اين جوان كيست؟ گفتند: محمد است كه گمان مى‏ كند پيامبر مى ‏باشد، و اين پير مرد عمويش ابولهب است كه او را دروغگو مى‏ داند. به همين جهت آيات مورد بحث با اين صراحت و خشونت او و همسرش ام جميل را به باد انتقاد مى‏ گيرد.[۶]

نادیده گرفتن روابط خویشاوندی
ابولهب عموی پیامبر بود. اما پیامبر برای رسیدن به اهداف خود هیچ‌گاه مماشات نکرد و نزدیکان و اقوام خود را نیز مورد عتاب قرار می‌دهد. این نشان می‌دهد کسانی که ادعای خویشاوندی با پیامبر را داشته ولی برخلاف دستورات ایشان عمل کرده‌اند چقدر از پیامبر دور و به آتش جهنم نزدیک هستند. صرف رابطه خویشاوندی با پیامبر نمی‌تواند ملاک ایمان قرار بگیرد.

پی‌نوشت
[۱] ترجمه تفسیرالمیزان، ج۱۲، ص۳۸۰.
[۲] دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، ص۲۱۴۵.
[۳] همان، ص۲۱۴۶.
[۴] سوره مسد، آیه۱.
[۵] تفسير نمونه، ج‏27،ص416.
[۶] همان، ص۴۱۷.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.