ولادت پیامبر-ص ارسال رصد

نگاه اهل سنت به عزاداری امام حسین علیه السلام

16:04 - 1400/06/20

اهل سنت، سابقه عزادارى براى سیدالشهدا (علیه السلام) را به حیات پیامبر و سیره آن بزرگوار بر مى‏‌گردانند و اذعان دارند که آن حضرت نخستین فردى بود که از شهادت فرزندش حسین بن على (علیه السلام) خبر داد و براى مظلومیت وى اشک ریخت.

امام حسین

همدردى عاطفى و همنوایى روحى با عاشورا و شهادت امام حسین (علیه السلام) و یارانش اختصاص به شیعیان ندارد. این مطلب حتى در میان اهل سنت نیز به مذهب خاص و گرایش ویژه محدود نمى ‏شود، بلکه حالت فراگیر دارد و سابقه آن را به زمان حیات پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر می گردد. البته چگونگى ابراز تالم و عزای آنان متفاوت بوده است، گرچه همه آنها ریختن اشک را جائز می دانند ولی برخی سیاه پوشیدن را نیز جائز می دانند.

همدردى عاطفى و همنوایى روحى با عاشورا و شهادت امام حسین (علیه السلام) و یارانش اختصاص به شیعیان ندارد. این مطلب حتى در میان اهل سنت نیز به مذهب خاص و گرایش ویژه محدود نمى‌‏شود، بلکه حالت فراگیر دارد. البته چگونگى ابراز تالم و عزای آنان متفاوت بوده است. اهل سنت، سابقه عزادارى براى سیدالشهدا (علیه السلام) را به حیات پیامبر و سیره آن بزرگوار بر مى‏‌گردانند و اذعان دارند که آن حضرت نخستین فردى بود که از شهادت فرزندش حسین بن على (علیه السلام) خبر داد و براى مظلومیت وى اشک ریخت. برای نمونه به برخی که اهل سنت در کتاب‌های معتبر خود آورده‌اند،  اشاره می‌شود:

یک. روایت ام سلمه خطاب به امام حسین (علیه السلام) در مورد اینکه جبرئیل بال گشود و سرزمین کربلا را به پیامبر نشان داد و در دستان پیامبر خاک سرخ دید.[1]

دو. ابن سعد، از مورخان و رجال ‏شناسان معروف اهل سنت، داستان عبور امام على (علیه السلام) را از کربلا هنگامی که عازم صفین بود، نقل می‌کند و به گریه امام علی (علیه السلام) و بوئیدن خاک کربلا اشاره می‌کند و می‌گوید: جبرئیل بعد از خبر شهادت امام حسین (علیه السلام) مقداری خاک به پیامبر داد و پیامبر نتوانست جلوی گریه خود را بگیرد.[2]

سه. از عبدالله بن‏ وهب بن زمعه روایت ‏شده که گفت: «ام‏سلمه به من خبر داد که رسول خدا (صلى الله علیه و آله) شبى بعد از اینکه سه مرتبه از خواب بیدار شد، در دستش تربت ‏سرخى بود که آن را مى‏‌بوسید. گفتم: یا رسول‏ الله این تربت چیست؟ حضرت فرمود: جبرئیل برایم خبر داد که این (اشاره به امام حسین نمود) در زمین عراق کشته مى‌‏شود... و این تربت همان سرزمین است.»[3]

چهار. ترمذى، یکى از صحاح ‏نویسان معروف اهل سنت، نقل مى‌‏کند که سلمى گفت: خدمت ام سلمه رسیدم و او گریه مى‌‏کرد. از ام سلمه پرسیدم: چرا گریه مى‏‌کنى؟ گفت: رسول خدا را در خواب دیدم سر و صورت و محاسن آن حضرت پر از خاک بود. عرض کردم: اى رسول خدا شما را چه شده است؟ حضرت فرمود: همین حالا شاهد کشته شدن حسینم بودم.[4]

مضمون این روایات و سوگوارى همسر گرامى پیامبر براى امام حسین (علیه السلام) را حاکم نیشابورى، ابن اثیر، بیهقى، ابن حجر عسقلانى و دیگران به تفصیل بیشتر نقل کرده‏‌اند که از نظر اهل سنت قابل تردید نیست.[5] مجموع این روایات و سایر اخبار مربوطه نشان مى‌‏دهد که از نظر اهل سنت ‏شهادت امام حسین (علیه السلام) از سوى پیامبر اکرم پیشگویى شده و به طور مکرر آن حضرت و برخى همسرانش از جمله ام سلمه و نیز امام على (علیه السلام) براى امام حسین (علیه السلام) به سوگوارى پرداخته‏‌اند.

نخستین سوگواری‌ها
نه تنها اهل سنت شهادت امام حسین و گریه های پیامبر و برخی صحابه را نقل کرده‌اند، بلکه به نخستین سوگواری‌ها نیز اشاره کرده‌اند. از باب نمونه:

1.هنگام ورود اهل بیت امام حسین به قتله گاه است که گفته‌اند بدون استثنا همه اشک ریختند.[6]

2. در اثر فعالیت‏‌هاى تبلیغى حضرت زینب و امام زین‏ العابدین (علیهما السلام) یزید مجبور شد اجازه عزاداری بدهد و حتی خاندان و حرم سرای خودش نیز در آن شرکت کردند.[7]

3. طبرى نیز بعد از داستان اسارت اهل ‏بیت (علیهم السلام) به سوگوارى عده‌‏اى از مردم شام و همدردى آنان با اهل ‏بیت (علیهم السلام) نیز خبر مى‌‏دهد.[8] حتی پس از طبرى، سایر مورخان اهل سنت نیز نقل کرده‌اند گاهى قصه‌‏گویان در کنار مرقد امام حسین (علیه السلام) آمده، عزاها و مصایب او را به زبان قصه مى‏‌گفتند.[9]

4. مردم شهرهایی از جمله مصر، اعم از شیعه و سنى در کنار قبر ام‌‏کلثوم و نفیسه اجتماع مى‌‏نموده، به عزادارى مى‌‏پرداختند و مبالغ هنگفتى براى اطعام و عزادارى هزینه مى‌‏کردند. این مراسم چنان در میان مردم سنى مذهب مصر ریشه دواند که پس از سقوط فاطمیان نیز تداوم یافت.[10]

5. عبدالجلیل رازى قزوینى نیز به سوگوارى مردم سنى مذهب اصفهان در آن زمان اشاره مى‏‌کند و مى‏‌نویسد: «مردم در هر سال این روز [عاشورا] را به عزاداری و نوحه  می‌گذراندند و همه آن را دیده و کسی انکار نکرده است.»[11]

دیدگاه فقهی اهل سنت درباره عزاداری 
دیدگاه فریقین بر جواز گریه بر اموات است؛ زیرا در این زمینه روایات متعددی، در حد تواتر معنوی وجود دارد که شاهد بر مدعاست، مانند: گریه‌ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) بر حمزه سیدالشهداء و همچنین فرزندش ابراهیم که از ماریه قبطیه بود[12] نیز گریه حضرت بر مصائب امام حسین (علیه السلام) که در  برخی موارد آن گذشت. اهل سنت بر همین امر نیز فتوی داده‌اند، منتها نظرات آن‌ها در نوع سوگواری و عزاداری، فرق می‌کند.

شیخ نظام از علمای اهل سنت می گوید: «در تشییع جنازه و در منزل میت، نوحه، گریه و شیون و پاره کردن گریبان مکروه است، اما گریه از سوز قلب بدون فریاد اشکال ندارد؛ ولی صبر و شکیبایی بهتر است. همچنین پوشیدن لباس سیاه برای زنان اشکال ندارد»[13] عبد الرحمان الجزیری نیز بزرگان اهل سنت می گوید: «از دیدگاه مالکیه و حنفیه گریه با صدا و فریاد زدن حرام است. اما از نظر شافعیه و حنبلی‌ها مباح و جایز است، چنان‌که اشک ریختن بدون صدا به اتفاق علما مباح است.»[14]

نتیجه: چون اهل سنت نیز تابع سیره پیامبر(صلی الله علیه و آله) هستند، اشک ریختن برای امام حسین (علیه السلام) را جائز می‌دانند و حتی برخی از ‌آن‌ها در عمل نیز به عزاداری می‌پردازند.  

پی نوشت
[1]. تذکرة الخواص، ص 250؛ مسند احمد، ج 4، ص 127و 126؛ ذخائر العقبى، ص 164و 146؛ تاریخ دمشق، ص 168 .
[2]. تهذیب التهذیب، ابن حجر، ج 2، ص 300؛ مجمع الزواید، ج 9، ص 187؛ تذکرة الخواص، ص250.
[3]. المستدرک على الصحیحین، ج 4، ص 440؛ ذخائر العقبى فى مناقب ذوى القربى، ص 8 – 147؛ المعجم الکبیر، طبری، ج 3، ص 109 .
[4]. المستدرک على الصحیحین، ج 5، ص 165 .
[5]. تاریخ بغداد، ج 1، ص 142؛ المعجم الکبیر، ج 3، ص 110؛ النعیم المقیم لعترة النباء العظیم، ص 102؛ المستدرک على الصحیحین، ج 4، ص 439.
[6]. تاریخ الطبرى، ج 5، ص 456.
[7]. العقد الفرید، ج 4، ص 358 .
[8]. تاریخ طبرى، ج 5، ص 465 .
[9]. البیان و التبیین، جاحظ، ج 1، ص 179.  
[10]. المواعظ و الاعتبار فى ذکر الخطط و الآثار، تقى‏الدین مقریزى، ص 18 - 314 .
[11]. النقض، قزوینی، ص 317.
[12]. فتوای غیاثیه، قاضی غیاث الدین هروی، ص45.
[13]. فتاوی الهندیه فی المذهب الامام ابی الحنیفه، مولانا شیخ نظام، ج1 ص162 .
[14]. الفقه علی المذاهب الاربعه، عبدالرحمان الجزیری، ج1 ص484 .

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
تمامی حقوق متعلق به اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه می باشد