جلوه‌هایی از سبک زندگی اسلامی در کلام امام حسن عسکری علیه‌السلام

15:49 - 1400/07/21

- کلمات و سخنان امامان معصوم علیهم السلام همانند اقیانوس های عمیقی هستند که هر کس به فراخور توان و فهم خویش در آن ها غواصی کرده و به‌اندازه قابلیتش دُرّ و گوهر شکار می‌کند، دُرّ و گوهرهایی که با درخششِ خود چون خورشید، مسیر کمال را برای انسان های مشتاق روشن می کنند. در این بین، کلمات و بیانات خورشید یازدهم آسمان ولایت امام حسن عسکری علیه السلام نیز سرشار از این دُرّها و گوهرهاست.

امام حسن عسکری علیه السلام

با مروری بر سخنان گهربارِ امام حسن عسکری علیه‌السلام  می‌توان جلوه‌هایی ناب از سبک زندگی اسلامی را به‌عنوان الگوهایی برای زندگی فردی و اجتماعی طالبان حقیقت و کمال ارائه داد.

امامان معصوم علیهم‌السلام انسان‌های کاملی هستند که رفتار و گفتار ایشان الگوهایی را برای چگونه زیستنِ دیگر انسان‌ها به لحاظ فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد. الگوهایی که به‌کاربستن آن‌ها راه رسیدن به کمالات را برای انسان هموار می‌کند. از این رو با مروری بر سخنان امام حسن عسکری علیه‌السلام نیز می‌توان جلوه‌هایی ناب از سبک زندگی اسلامی را به‌عنوان الگوهایی برای زندگی فردی و اجتماعی طالبان حقیقت و کمال ارائه داد.

تعقل، مقدمه تعبد است
وجه تمایز انسان با موجودات دیگردر تعقل و قدرت اندیشه است که در سیروسلوک او در مسیر کمال‌یابی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد؛ ازاین‌رو در قرآن به‌عنوان کتاب راهنمای انسان‌سازی در آیات مختلفی به این موضوع اشاره شده است. همچنین در برخی روایات، تعقل و تفکر به‌عنوان عبادت معرفی می‌شود که نشان از اهمیت این موضوع دارد؛ در روایتی از امام حسن عسکری علیه‌السلام آمده است: «لَیْسَتِ الْعِبادَهُ کَثْرَهُ الصّیامِ وَالصَّلاهِ و إنَّمَا الْعِبادَهُ کَثْرَهُ التَّفَکُّرِ فی أمْرِ اللهِ؛[1] عبادت در زیاد انجام‌دادن نماز و روزه نیست، بلکه عبادت، تفکّر و اندیشه در امر الهی می‌باشد.» در این بیان نورانی، امام در واقع شبهه ای را پاسخ می دهند که شاید عده‌ای گمان کنند  عبادت یعنی زیاد نمازخواندن و زیاد روزه گرفتن در صورتی که این‌چنین نیست، بلکه زیاد اندیشیدن در امر خالق عبادت حقیقی است؛ زیرا این تفکر انسان را به توحید رهنمون می‌کند و ثمره توحید عبودیت است؛ درحقیقت تعقل مقدمه تعبد است، بنابراین دستور به تفکر و تعقل از امور اساسی زندگی انسان به‌خصوص کسانی است که می‌خواهند در مسیر الهی و انسانی قدم بگذارند و به کمال برسند.

صداقت و راست‌گویی؛ تنها راه نجات
یکی از دستورات و توصیه‌هایی که امام حسن عسکری علیه‌السلام به شیعیان دارند راست‌گویی و صداقت در گفتار و کردار است. امام در ضمن یک حدیث طولانی می‌فرمایند: «أوُصیکُمْ بِتَقْوَی اللهِ وَالْوَرَعِ فی دینِکُمْ وَالاْجْتِهادِ لِلّهِ، وَ صِدْقِ الْحَدیثِ...؛[2] تقوای الهی را پیشه کنید و در امور دین ورع داشته باشید، در تقرّب به خداوند کوشا باشید و در صحبت‌ها صداقت نشان دهید...» بنابراین مسلمان و شیعه حقیقی در رفتار و کردار و گفتارش صادق است؛ یعنی در سخن گفتن، صادقانه سخن می گوید، خنده و گریه اش صادقانه است. در محل کارخود صادقانه کار می‌کند و از کار کم نمی گذارد. اگر مسئول و صاحب امضاء است صادقانه امضا می‌کند. خلاصه اینکه در تمام امور زندگی اش صادقانه رفتار می کند. برای چنین انسانی خیر دنیا و آخرت رقم می خورد. امام رضا علیه‌السلام می‌فرماید شخصی آمد خدمت رسول الله صلی الله علیه وآله و عرض کرد: توصیه ای بفرمایید که خیر دنیا و آخرت در آن باشد؛ حضرت فرمودند: «دروغ نگو.»[3]

اظهار بندگی با سجده های طولانی
یکی دیگر از شاخصه‌های عملی سبک زندگی در بیان امام حسن عسکری علیه‌السلام دستورِ انجام سجده‌های طولانی در پیشگاه الهی است. سجده یکی از بهترین اعمال عبادی است که انسان پیشانی خود را که از شریف‌ترین قسمت‌های بدن است به نشانه خضوع و خشوع در پیشگاه حق بر خاک می‌نهد و اظهار بندگی می‌کند. حضرت در ضمن توصیه‌های خود به شیعیان می‌فرماید: «أوُصیکُمْ بِتَقْوَی اللهِ..... وِطُولِ السُّجُودِ...»[4] سجده کردن و سر بر آستان بندگی نهادن برکات زیادی برای انسان به ارمغان می آورد که از جمله آن می‌توان به ریزش گناهان اشاره نمود. در حدیثی از امام جعفر صادق علیه‌السلام آمده است: مردی آمد خدمت پیغمبر و گفت: آقا من گناهانم زیاد است و عملم هم خیلی ضعیف است. حضرت فرمود:«اَکثِرِ السُجود فَاِنَّهُ یَحُطُ الذُنوبَ کَما تَحُطُ الریحُ وَرَقَ الشَجَر؛[5] زیاد سجده کن. سجده گناهان را می ریزد، همانطور که باد برگ درختان را می ریزد».

سحرخیزی و شب‌زنده‌داری تنها راه رسیدن به خدا
امام حسن عسکری علیه‌السلام تنها راه رسیدن به لقاء الهی را تهجد و شب‌زنده‌داری معرفی می‌کند و می‌فرماید: «إنّ الْوُصُولَ إلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَفَرٌ لا یُدْرَکُ إلاّ بِامْتِطاءِ اللَّیْل؛[6] رسیدن به خدای عزوجل سفری است که جز با مرکب شب ادراک نمی‌شود.» براین‌اساس اگر کسی بخواهد به مقامات بالای انسانی برسد باید به این دستور امام حسن عسکری علیه‌السلام عمل کند و بیداری سحر را در برنامه زندگی خود قرار دهد.

حُسن هم‌جواری با همسایگان
دیگر شاخصه سبک زندگی در کلام امام حسن عسکری علیه‌السلام تاکید و توصیه ایشان بر رعایت حقوق همسایگان است. حضرت می‌فرماید: «أوُصیکُمْ بِتَقْوَی اللهِ... وَحُسْنِ الْجَوارِ»[7] همسایه داری در اسلام به قدری اهمیت دارد که احترام به همسایه و رعایت حقوق او مانند احترام به مادر دانسته شده است؛ رسول مکرم اسلام صلی الله علیه وآله می‌فرماید: «حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَى الْجَارِ كَحُرْمَةِ أُمِّهِ‏؛ [8]احترام همسایه بر همسایه، مانند احترام مادراوست.»

مواسات با برادران دینی و نفع رساندن به آن‌ها
دیگر شاخصه سبک زندگی اسلامی که امام حسن عسکری علیه‌السلام بر آن تاکید می‌فرمایند نفع رساندن به مردم و مواسات با ایشان است. حضرت می‌فرماید: «خَصْلَتانِ لَیْسَ فَوْقَهُما شَیءٌ: الاْیمانُ بِاللهِ، وَنَفْعُ الاْخْوانِ؛[9] دو خصلت است که بالاتر از آن‌ها چیزی نیست ایمان به خدا و نفع رساندن به بندگان خدا که برادران دینی او هستند.»
آنچه بیان شد تنها گوشه‌ای از شاخصه‌های سبک زندگی در کلام امام حسن عسکری علیه‌السلام است؛ زیرا کلمات و سخنان این بزرگواران اقیانوسی عمیق است که هر کس به فراخور توان خویش در آن غواصی کرده و به‌اندازه قابلیتش دُرّ و گوهر شکار می‌کند.

پی‌نوشت
[1] تحف‌العقول، النص، ص: 488.
[2] همان، ص 487.
[3] الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه‌السلام، ص: 354.
[4] تحف‌العقول، النص، ص: 487.
[5] الأمالي (للصدوق)، النص، ص: 499.
[6] بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج 75، ص: 380.
[7] تحف‌العقول، النص، ص: 487.
[8] الكافي، ج 2 باب حق الجوار، ص666.
[9] تحف‌العقول، النص، ص: 489.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.