خالد بن سنان عبسی و پاسخ به یک شبهه

12:20 - 1400/08/09

عمده آموزه‌های انبیاء الهی مشترک است. یکی از اصول اساسی مورد تبلیغ تمام پیامبران اصل توحید و یگانگی خداست. خالد بن سنان از پیامبران پیش از اسلام نیز این مضمون را تبلیغ و ترویج می‌کرده است.

حضرت خالد

خالد بن سنان عبسی از پیامبران قبل از اسلام است که به تبلیغ دین حضرت عیسی(علیه‌السلام) مشغول بوده و اندکی قبل از پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از دنیا می‌رود. دختر ایشان در زمان پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) زنده بود. او هنگامی که سوره توحید را از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) می‌شنود، گزارش می‌کند که پدرش نیز مضامین و محتوای این سوره را بیان کرده است.

گفته شده «خالد بن سنان عبسی» پیش از نزول قرآن و نبوت پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) سوره توحید را تلاوت کرده است. معاندین و دشمنان اسلام این را بهانه‌ای قرار داده‌اند تا بگویند قرآن معجزه پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نبوده و پیش از پیامبر نیز آیات قرآن در میان مردم رواج داشته است.

با نگاه به زندگی «خالد بن سنان عبسی» و بررسی داستانی که در کتاب‌های تاریخ پیرامون خواندن سوره توحید از سوی او مطرح شده، و همچنین دقت و توجه به محتوای مشترک آموزه‌های انبیای الهی، مشخص می‌شود خالد بن سنان عین الفاظ و کلمات قرآن را بر زبان جاری نکرده، بلکه سخنان او صرفا با محتوا و مضمون سوره توحید مشابهت داشته است.

پیامبران بعد از حضرت عیسی(علیه‌السلام) تا پیامبراسلام(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)
در فاصله‌ی بین حضرت عیسی(علیه‌السلام) و نبی‌ مکرم اسلام حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)، پیامبران و انسان‌های بزرگی مانند اصحاب کهف، جرجیس نبی، حبیب نجار، اصحاب الاخدود، شمعون، رئاب الشنی و... پا در عرصه حیات دنیا گذاشتند.[۱]
و برای بسیاری از آن‌ها در کتاب‌های تاریخی، کرامات و معجزات گوناگونی نقل شده است.[۲]

البته باید توجه کنیم هیچ‌کدام از ایشان پیامبران اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دینی جدیدی بیاورند و آیین پیامبر قبلی را نسخ کنند، نبودند. بلکه تنها به تبلیغ و ترویج دین پیامبر اولوالعزم قبلی می‌پرداختند.[۳]

خالد بن سنان عبسی؛ پیامبری که حقش ضایع گشت 
از جمله بزرگان و پیامبرانی که بعد از حضرت مسیح(علیه‌السلام) ظهور می‌کند، خالد بن سنان عبسی است. پیامبری که حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) درباره‌ی او فرمود: «ذلِكَ نَبِيٌ أَضَاعَه قُومُه؛[۴] او پیامبری بود که قومش او را ضایع ساختند (حقش را به جا نیاوردند).»

ایشان فرزند غیث بن مریطة بن مخزوم از خاندان بنوعبس بن بغیض بوده است.[۵] زمان دقیق حیات خالد بن سنان روشن نیست اما از آنجا که طبق نقل تاریخ، دختر او با پیامبر دیدار کرده[۶]، می‌توان نتیجه گرفت در فاصله‌ی کوتاهی پیش از پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) حیات داشته است.

خواندن سوره توحید توسط خالد بن سنان 
در تاریخ نقل شده است که وقتی دختر خالد بن سنان خدمت حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) رسید و از پیامبر سوره توحید را شنید، اظهار داشت: «كان أّبي يَقُولُ هَذا؛[۷] پدر من هم این را می‌گفت.»

محتوا سوره توحید آموزه مشترک تمام پیامبران 
مضمون و محتوای سوره توحید، یگانگی و صمدیت خداوند است. اصل توحید خداوند و بی‌نیازی او از غیر خود مورد باور و اعتقاد تمام پیامبران است.

این مضمون بارها از زبان پیامبران بیان شده و اصل اساسی دعوت تمام انبیاء بوده است. عبارت «...يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُه‏...[۸] اى قوم من! (تنها) خداوند يگانه را پرستش كنيد، كه معبودى جز او براى شما نيست‏.» از زبان پیامبران مختلف بیان شده است.[۹]

جنبه‌های مختلف اعجاز قرآن
از جنبه‌ها و زوایای مختلفی می‌توان اعجاز قرآن را بررسی نمود.
یکی از جنبه‌های قرآن شیوه و اسلوب بیان است به گونه‌ای که هرکس با زبان عربی آشنایی داشته باشد به اعجاز و غیربشری بودن آن اعتراف می‌کند.
ابو العلاى معرى که از متهمان مبارزه با قرآن است می‌‌گوید:
«اين سخن در ميان همه مردم مورد اتفاق است كه كتابى كه محمد(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) آورده، عقل‌ها را در برابر خود مغلوب ساخته و تا كنون كسى نتوانسته است مانند آن را بياورد، سبك اين كتاب به هيچ يك از سبك‌هاى معمول ميان عرب، اعم از خطابه، رجز، شعر و سجع كاهنان شباهت ندارد.»[۱۰]

بیان اصل توحید به شیواترین زبان
یکی از بارزترین جنبه‌های اعجاز قرآن بیان آموزه‌های توحیدی و الهی به شیواترین و گویاترین حالت ممکن است. الفاظ و عبارات قرآن یگانه و یکتاست و هیچ همانندی در تاریخ عرب نداشته‌اند.

همانطور که گفتیم اساس محتوا و مضمون دعوت انبیاء به خصوص اصل توحید میان تمام آن‌ها مشترک بوده است.
بنابراین جای سوال و اشکال نیست که یک مضمون در کلمات و سخنان پیامبران پیش از حضرت محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) تکرار شده باشد. اما بیان باورها و اعتقاد توحیدی به کامل‌ترین و زیبا‌ترین حالت خود تنها در زبان قرآن انعکاس پیدا کرده است.

تکرار آموزه توحید از زبان خالد بن سنان 
بدون شک خالد بن سنان که طبق حدیث پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)، جزو انبیاء الهی بوده، توحید و یگانگی خداوند را تبلیغ و ترویج می‌کرده و این مضمون بارها از زبان ایشان تکرار شده است.

در نقل تاریخی که به آن اشاره کردیم نیز نیامده است که خالد بن سنان عین سوره توحید را قرائت می‌کرده است بلکه دختر ایشان نقل می‌کند که پدر من نیز این مطالب را گفته است.  

عبارت احمد بن یحیی بلاذری در انساب الاشراف به نقل از دختر حضرت خالد در این زمینه گویاتر است: «کان أَبی یَقُولُ: الله أحَد؛[۱۱] پدر من می‌گفت: خداوند یکتاست» این نقل نشان می‌دهد که خالد بن سنان تنها آموزه توحید و یکتایی خداوند را تکرار می‌کرده و هیچگاه همانندی کامل بین کلام او و قرآن برقرار نبوده است.

نتیجه
بنابر آنچه در این متن گذشت، روشن شد عمده آموزه‌های انبیای الهی مشترک بوده و از جمله آن‌ها اصل توحید و یگانگی خداوند است که تمام پیامبران در دوران نبوت خود مردم را به آن دعوت می‌کردند.

خالد بن سنان هم که بنا بر کلام پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از رسولان الهی است، از این قاعده مستثنی نبوده و کلمه توحید در زبان او جاری بوده است. اما این به آن معنا نیست که کلمات و سخنان ایشان مطابقت کامل با قرآن و سوره توحید دارد.
نقل‌های تاریخی نیز چیزی بیشتر از بیان مضمون و مفاد توحید از زبان خالد بن سنان را نمی‌رساند.

پی‌نوشت
[۱] مروج الذهب، ج۱، ص۷۸ـ۹۱.
[۲] همان.
[۳] المیزان، ج۲، ص۲۱۳.
[۴] مروج‌الذهب، ج۱، ص۸۱.
[۵] کمال‌الدین و اتمام النعمة، ص۶۵۹.
[۶] اسدالغابة، ج۴، ص۱۹۰.
[۷] مروج‌الذهب، ج۱، ص۸۲.
[۸] سوره اعراف، آیه۵۹.
[۹] سوره اعراف، آیات۵۹،۶۵،۷۳،۸۵؛ سوره هود،آیه۵۰،۶۱،۸۴؛ سوره مومنون، آیه۲۳، سوره عنکبوت، آیه۳۶.
[۱۰] تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۳۵.
[۱۱] انساب‌الاشراف، ج۱۳، ص۲۰۶.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
18 + 2 =
*****