مهدی موعود در قاب هالیوود

21:39 - 1400/08/04

نکات بسیار زیادی در این فیلم دلالت بر تطبیق آن بر حضرت مهدی (ع) و مذهب شیعه دارد، تا جایی که حتی قائلین افراطی به نظریه توهم توطئه نیز نمی‌توانند منکر چنین ارجاعاتی شوند. بسیاری از نشانه‌های داده شده مانند انگشتر به ارث رسیده (به روایات در مورد انگشتر حضرت سلیمان توجه کنید) و منجی نجیب‌زاده‌ای با نام مهدی که بر علیه ظلمی که به پدرش شده قیام کرده و قصد دارد جهان را بهشت کرده و پرچم پدرش را به اهتزاز در بیاورد و ده‌ها مورد دیگر نشانه ارجاعاتی به دنیای واقعی هستند که نمی‌توان دیگر آن را صرف نمادگرایی دانست.

تل ماسه

بارها بحث منجی آخرالزمانی در آثار رسانه‌ای هالیوودی و غربی مطرح شده، اما در اکثر این موارد چنین اشاراتی در لفافه، با استعاره‌‌های زیرکانه و بدون اشاره به شخص خاصی انجام گرفته است. فیلم جدید Dune (تل‌ماسه) که در سال ۲۰۲۱ و بر اساس رمانی به همین اسم اکران شده،‌ بدون هیچ کنایه و تعارفی مستقیما داستان یک منجی آخرالزمانی را بازگو می‌کند که "مهدی" نامیده شده و در خواستگاهی مانند خاورمیانه قیام کرده است.

بارها بحث منجی آخرالزمانی در آثار رسانه‌ای هالیوودی و غربی مطرح شده، اما در اکثر این موارد چنین اشاراتی در لفافه، با استعاره‌‌های زیرکانه و بدون اشاره به شخص خاصی انجام گرفته است. فیلم جدید Dune (تل‌ماسه) که در سال ۲۰۲۱ و بر اساس رمانی به همین اسم اکران شده،‌ بدون هیچ کنایه و تعارفی مستقیما داستان یک منجی آخرالزمانی را بازگو می‌کند که "مهدی" نامیده شده و در خواستگاهی مانند خاورمیانه قیام کرده است.

این فیلم در ژانر علمی‌تخیلی و با کارگردانی دنی ویلنو ساخته شده است. ویلنو یکی از کارگردان‌های مطرح دنیا بوده که سابقه کارگردانی فیلم‌های تحسین شده‌ای مانند سیکاریو (Sicario)، دشمن (Enemy)، بلید رانر ۲۰۴۹ (Blade runner 2049) و ورود (Arrival) را داشته که تمامی این آثار توسط مخاطبین و منتقدین تحسین شده‌اند. علاوه بر مضامین پنهان و عمیق‌ فیلم‌های این کارگردان، انتخاب ویلنو برای چنین فیلم پرهزینه‌ای‌ از این جهت بوده که وی با فیلم "ویران شده" (Incendies) اشراف خود را بر مسائل سیاسی و مذهبی خاورمیانه و با فیلم "ورود" تبحر خود را در به تصویر کشیدن گره‌خوردگی زمان (که در این فیلم نیز از عناصر تاثیرگذار بوده) نشان داده است.

البته مهم‌ترین نکته‌ای که مخاطب را به تماشای این فیلم وا می‌دارد، گروه بازیگری بسیار قوی و مشهور آن است. از بازیگران محبوب نسل جدید مانند تیموتی شالامه و زندایا گرفته تا بازیگران مشهور و با تجربه‌ای مانند اسکار آیزاک، جاش برولین، استلان اسکارزگارد، دیو باتیستا، جیسون موموآ، خاویر باردم و دیوید دستمالچیان که حضور هر کدام از آن‌ها فروش یک اثر را تضمین می‌کند در این فیلم حضور دارند. به کارگردانی دنی ویلنو و این گروه بازیگری قوی فیلمبرداری شاهکار و موسیقی بی‌نظیر هانس‌ زیمر، مشهورترین آهنگ‌ساز فیلم در قید حیات دنیا را اضافه کنید. 

در سال‌های دور با اقتباس از رمان تل‌ماسه نوشته فرانک هربرت آثار دیگری نیز ساخته شده بود که شاخص‌ترین آن‌ها را می‌توان فیلم دیوید لینچ دانست. داستان رمان و فیلم در آینده‌ای دور و در دنیایی بین‌سیاره‌ای و کیهانی اتفاق می‌افتد که تشابهات بسیاری با فضای سیاسی و مذهبی خاورمیانه معاصر دارد. به دلیل اختصار مقاله از نقد و بررسی رمان اصلی صرف نظر کرده و به داستان فیلم اکتفا می‌کنیم.

 

×خطر لو رفتن فیلم×

در آینده‌ای بسیار دور چندین سیاره و خاندان تحت یک اتحاد و زیر سلطه امپراطوری با نام شدّام (بخوانید صدام) وجود دارند. یکی از این سیارات اراکیس (عراق) بوده که در طبیعت بیابانی و شن‌زارهای وسیع خود ماده‌ای ارزشمند به نام اسپایس (به معنای ادویه و استعاره‌ای از نفت) دارد که فضاپیماها برای حرکت بین سیارات به این ماده نیاز دارند. قدرت‌های استعماری یکی پس از دیگری برای استخراج این ماده ارزشمند وارد این سیاره شده اما در برابر گرمای سوزان، کرم‌های غول‌پیکری به نام "شیخ الخلود" و مردمان صحرانشین و جنگجوی این سیاره با نام فره‌من (به معنای آزادگان) تاب نمی‌آورند. این مردمان صحرا نشین فرهنگی عربی/اسلامی داشته و المان‌های چنین فرهنگی را می‌توانید در جای‌جای فیلم مشاهده کنید. برای مثال آن‌ها "درخت نخل خرما" را مقدس می‌دانند و در گوشه و کنار این سیاره می‌توانید عباراتی مانند "الله اکبر" را مشاهده کنید.

در سراسر این جهان، افراد فرقه‌ای زنانه (با پوششی مانند حجاب چادر) با نام "بنی جسریت" با تمرین‌های بسیار به قابلیت‌های فرازمینی دست یافته و از این رو در هر خاندان و سیاره‌ای و حتی نزد امپراطور جایگاه والایی کسب کرده‌‌اند. در طی فیلم مشخص می‌شود که هدف مخفیانه این فرقه تاثیرگذاری بر روی حکومت‌ها و زمینه‌سازی برای ظهور منجی می‌باشد. 

پل آتریدیز، شخصیت اصلی (که از نسب پدری وارث خاندان اصیل و با شرافتی بوده و مادرش یک "سیده" فرقه بنی‌‌جسریت است) با ورود به سیاره اراکیس متوجه شده که مردم او را "لسان الغیب" و "مهدی" صدا می‌زنند. او درمی‌یابد که مادرش و فرقه مادرش او را برای منجی شدن آماده کرده‌ و قابلیت ایجاد ندایی غیرقابل سرپیچی را به او اعطا کرده‌اند. علی‌رغم این‌که وی خاص بودن خود را انکار می‌کند، می‌تواند گذشته و آینده را به صورتی رویاگونه و مکاشفه‌آمیز درک کند. 

با خیانت امپراطور و با کمک خاندان شرور هارکنون ( که لباس‌های سیاه داشته و اعدام‌های داعش‌گونه انجام می‌دهند) پدر پل کشته شده و با به دست کردن مهر انگشتری پدر، رهبری این خاندان به دست او می‌افتد. او در نهایت با پذیرفتن پرسونای منجی‌گونه خود قصد قیام بر علیه امپراطور ستمکار را دارد.

نکات بسیار زیادی در این فیلم دلالت بر تطبیق آن بر حضرت مهدی (ع) و مذهب شیعه دارد، تا جایی که حتی قائلین افراطی به نظریه توهم توطئه نیز نمی‌توانند منکر چنین ارجاعاتی شوند. بسیاری از نشانه‌های داده شده مانند انگشتر به ارث رسیده (به روایات در مورد انگشتر حضرت سلیمان توجه کنید) و منجی نجیب‌زاده‌ای با نام مهدی که بر علیه ظلمی که به پدرش شده قیام کرده و قصد دارد جهان را بهشت کرده و پرچم پدرش را به اهتزاز در بیاورد و ده‌ها مورد دیگر نشانه ارجاعاتی به دنیای واقعی هستند که نمی‌توان دیگر آن را صرف نمادگرایی دانست.

اما فرق این فیلم با سایر آثار نمایش‌ دهنده منجی آخرالزمانی چیست؟ در سایر آثار هالیوودی با این موضوع ما شاهد شخصیتی متوهم هستیم که در پندار خود منجی بوده، اما در نگاه انسان مدرن شخصی دجال‌گونه است. معمولا چنین آثاری خطر ظهور منجی اسلامی را به مخاطب غربی گوشزد کرده و ذهن مخاطب را برای مقابله با وی آماده می‌سازند. اما در "تل‌ماسه" ما شاهد سفید بودن و قهرمان نشان دادن این منجی هستیم. این منجی پذیرفته شده، خطر "افراطی بودن" را درک کرده و می‌خواهد رهبری میانه‌رو و تا جای ممکن صلح طلب باشد و از این‌رو فیلم برای منجی آخرالزمانی تعیین تکلیف کرده و مسیر مطلوب از نگاه غرب را به او نشان داده است.

نکته بعدی در به تصویر کشیدن منجی اسلامی، مسئله قدر و پیشگویی آخرالزمانی می‌باشد. پل در انتهای فیلم متوجه می‌شود هر آن‌چه که به عنوان مکاشفه در مورد آینده دیده قابل تغییر است و چیزی به نام تقدیر وجود ندارد. از این رو منجی مطلوب داستان می‌تواند با تصمیم‌های متفاوت، آینده‌های متفاوتی را رقم بزند و نیازی ندارد که طبق پیشگویی‌ها عمل نماید. البته باید دید که در ۲ قسمت بعدی این سه‌گانه چه اتفاقی می‌افتد.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.