عدم مغایرت رجعت با آیات قرآن

11:23 - 1400/10/25

یکی از عقاید شیعیان، رجعت و بازگشت به دنیا پس از مرگ، پیش از قیامت است که این مسأله دارای ادله نقلی و عقلی می­‌باشد.

رجعت

برخی از منکران رجعت، ادله­‌ای را مطرح نمودند که رجعت مخالف قرآن است و هر عقیده‌­ای از شیعیان که مخالف با قرآن باشد، طبق دستورات اهل بیت (علیهم السلام) باید کنار گذاشته شود. با بررسی آیات مخالف با رجعت روشن می‌شود که موضوع مرگ در آن آیات با موضوع آیات رجعت، متفاوت است؛ زیرا آیاتی که در ظاهر مخالف با رجعت است در رابطه با کفار و عدم برگشت پذیری به دنیا است و رجعت نیز نوع خاصی از تولد دوباره است که خداوند با عنایت بر افراد مختلف و شرایط آن، رجعت برخی از افراد را درنظر می‌گیرد و این رجعت با حیات دوباره اختیاری انسان تفاوت دارد. 

یکی از عقاید و باور‌های مهم کلامی شیعیان، رجعت و بازگشت به دنیا پس از مرگ، پیش از قیامت است که این مسأله دارای ادله نقلی و عقلی می‌­باشد. برخی از منکران رجعت، ادله­‌ای را مطرح نمودند که رجعت مخالف قرآن است و هر عقیده‌­ای از شیعیان که مخالف با قرآن باشد، طبق دستورات اهل بیت (علیهم السلام) باید کنار گذاشته شود.

خداوند متعال در سوره دخان آیه 56 می­‌فرماید: «لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ»؛ «هرگز مرگی جز همان مرگ اوّل (که در دنیا چشیده‌اند) نخواهند چشید، و خداوند آنها را از عذاب دوزخ حفظ می‌کند» همچنین در سوره مومنون آیات 99-100 می­‌فرماید: «حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ*لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ»؛ «تا آنگاه كه مرگ يكى از ايشان فرا رسد، مى‌گويد: «پروردگارا، مرا بازگردانيد شاید در آنچه ترک کردم (و کوتاهی نمودم) عمل صالحی انجام دهم!* (ولی به او می‌گویند:) چنین نیست! این سخنی است که او به زبان می‌گوید (و اگر بازگردد، کارش همچون گذشته است)! و پشت سر آنان برزخی است تا روزی که برانگیخته شوند!»

مخالفان رجعت به این دو آیه شریفه تمسک نموده و می­‌گویند که مرگ و پایان عمر به دستور قرآن یکبار اتفاق می­‌افتد و اگر رجعت واقع شود، مرگ و پایان زندگی دوبار تکرار می­ شود؛ ازهمین رو رجعت مخالف با قرآن است.

پیش از شروع پاسخ، به شبهه کننده محترم، ابتدا لازم است به صورت کوتاه معنای رجعت و ادله قرآنی و روایی آن ارائه گردد. رجعت به معنای بازگشت است[1] و منظور از آن زنده شدن عده‌ای از مردگان و بازگشت آنان به دنیا در دوران ظهور حضرت مهدی است.[2]

ادله و مستندات روایی و قرآنی برای رجعت بسیار زیاد است و بنابر عدم اطالة سخن به برخی از مهم ترین آنها اشاره می­‌گردد:

1. ادله قرآنی رجعت

از دیدگاه منطق قرآنی، رجعت امر محالی نبوده و در امت­‌های گذشته واقع شده است[3]. یکی از آیاتی که بر اصل مسأله رجعت دلالت دارد آیه «وَیوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ یکذِّبُ بِآیاتِنَا فَهُمْ یوزَعُونَ»[4] «(به خاطر آور) روزی را که ما از هر امّتی، گروهی را از کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کردند، محشور می‌کنیم؛ و آنها را نگه می‌داریم تا به یکدیگر ملحق شوند».

باید توجه داشت مقصود از این آیه «قیامت» نیست؛ چراکه این آیه با کلمه «من» تبعیضیه [5] می‌فرماید: «من کلّ امةٍ فوجاٌ» یعنی از هر امتی گروهی را محشور می‌کنیم.

2. ادله روایی رجعت

رجعت امام­ حسین(علیه السلام) در زمان ظهور، یکی از اصول مسلم و قطعی نزد شیعه است. با این توضیح که امام معصوم را باید امام ‌غسل ­دهد و بر او نماز بخواند.[6]

برهمین اساس باید یکی از امامان رجعت نموده و مراسم تغسیل و نماز و خاکسپاری ‌امام ­عصر(عج) را بر عهده بگیرد و طبق روایات رسیده، امام‌حسین(علیه‌السلام) این کار را انجام ‌می‌­دهند.

در تفسیر عیاشی ذیل آیه شریفه «ثم رددنا لکم الکره علیه»، از امام­ صادق(علیه­ السلام) نقل ‌شده ­است که: مقصود از آیه، زنده شدن دوباره امام ­حسین(علیه­ السلام) و هفتاد نفر از اصحابش در عصر ‌امام زمان(علیه‌السلام) است، در حالی که کلاه­‌خودهای طلایی بر سر دارند و به مردم رجعت و ‌زنده شدن دوباره حضرت حسین(علیه­ السلام) را اطلاع می‌­دهند تا مومنان به شک و شبهه نیفتند ‌و این در حالی است که حضرت مهدی(علیه­ السلام) در میان مردم است.‌

هنگامی که همه مومنان، امام ­حسین(علیه ­السلام) را شناختند و تأیید کردند که او حسین(علیه ­السلام) ‌است، رحلت حضرت مهدی(علیه‌السلام) فرا خواهد رسید. آنگاه امام­ حسین(علیه­ السلام) وی را غسل، کفن و حنوط می­‌کند».[7]

امام صادق علیه السلام فرمودند: نخستین کسى که زمین برای او شکافته می‌­شود و به دنیا برمی گردد، حسین بن على علیه السّلام است و رجعت همگانی و عمومی نیست، بلکه خاص است و به جز آنکه محض ایمان باشد و آنکه محض شرک باشد رجعت ندارند.[8]

با عنایت بر این مقدمه کوتاه، در جواب از این شبهه می‌­توان گفت که از روایات و آیات چند نتیجه کلی بدست می‌­آید:

الف: رجعت در امت­‌های گذشته واقع شده است و امکان عقلی دارد و همان خدایی که انسان اول را از نیستی خلق کرد، قدرت وجود انسان و حیات دوباره انسان را دارد.

ب: رجعت، عمومی نیست و همه موجودات رجعت نمی­‌کنند؛ بلکه انسان‌های خیلی پست و خیلی خوب رجعت می­‌کنند.

ج: آیه‌­ای که شبهه کننده محترم بدان اشاره کرده، درواقع آیه مرگ انسان است که اشاره به یک قاعده کلی و عمومی دارد و اگر پایان عمر انسان فرا برسد، لحظه ای توقف ندارد و همه انسان‌ها باید در زمان حیات خود به فکر محاسبه اعمال خود باشند.

درنتیجه مرگ پس از رجعت با مرگ پس از تولد اول رجعت کنندگان منافاتی ندارد و موضوع مرگ پس از رجعت و موضوع مرگ پس از زندگی اول که در سوره دخان و مومنون وجود دارد، دو موضوع متفاوت است و قیاس میان این دو مرگ، صحیح نیست.

د. مخاطب آیه 56 سوره دخان (آیه مخالف رجعت)، نعمت­‌های بهشتی است که برای بهشتیان مرگی غیر از همان مرگ اول ندارند و بهشتیان و نعمات آن پایدارند.

مخاطب آیات 99-100 سوره مومنون نیز مخاطب آن کفار هستند و مفهوم حاکی از عدم تأخیر در وقوع زمان مرگ است. بنابراین این دو آیه ارتباطی با مفهوم رجعت ندارد.

با توجه به آیات و روایات و ادله ارائه شده فهمیده می‌شود که مرگ به طورکلی برای همة انسان‌ها یکبار اتفاق می‌افتد و این وعده الهی تخلف ناپذیر است؛ اما برخی از انسان‌ها را با عنایت به اعمالشان، خداوند حیاتی دوباره به آنها می‌بخشد که این حیات مجدد رجعت نام دارد. بنابراین مرگ اول برای همه ثابت و حتمی است و مرگ پس از رجعت موضوع دیگری بوده و ارتباطی با آن دسته از آیات حتمی بودن مرگ اول ندارد. 

پی نوشت      
[1] ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه رجع؛ طریحی، مجمع البحرین، ذیل واژه رجع.
[2] سید مرتضی، رسائل المرتضی، ج۱، ص۱۲۵؛ شیخ مفید، اوائل المقالات، ص 152.
[3] رجوع شود به آیات ۵۵، ۲۴۳، ۲۵۹، ۷۳ از سوره بقره ، سوره کهف: ۲۵.
[4] سوره نمل: 83.
[5] طبرسی، مجمع البیان، ج۷، ص۳۶۶.
[6] رجوع شود به احادیث «بَابُ أَنَّ الْإِمَامَ لَا يَغْسِلُهُ إِلَّا إِمَامٌ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع‌»؛ کافی، ج 1، ص 384-389.
[7] عیاشی، تفسیر عیاشی، ج 2، ص 281.
[8] مجلسی، بحارالانوار، ج 53، ص 39.

 

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.