خمس؛ حق فقرا یا سهم مخالفان حکومت؟!

14:47 - 1401/04/12

وجوب خمس برای تبلیغ و ترویج معارف دین و رسیدگی به فقرای بنی‌هاشم که زکات بر آن ها حرام شده بود، صورت گرفت.

در ادعایی که این روزها دست به دست می‌شود، فردی روحانی ادعا می کند خمس در قرآن تنها در مورد غنائم جنگی آمده، ولی در زمان امام صادق علیه السلام برای رسیدگی به فقرای شیعه و بنی‌هاشم تعیین شد.

این شخص ادعا می کند: خمس یک امر درونی شیعه است، و اهل سنت تنها خمس در غنائم را دارند؛ خمس اموال در زمان امام باقر و امام صادق علیهما السلام قرار داده شد؛ چرا که حکومت ها به بنی هاشم و شیعیان چیزی نمی‌دادند.

 

او در ادامه می گوید: با توجه به فلسفه پرداخت خمس، در زمان ائمه؛ از آن جا که ائمه غیرحکومتی و مخالف حکومت بودند، الان نیز باید خمس را به مراجع و کسانی که منتقد حکومت و مخالف آن هستند، پرداخت کرد.

در پاسخ به این فرد به چند نکته اشاره می شود:

1. ادعای این شخص بر اینکه خمس، جز در باب غنائم جنگی نبوده، بی دلیل است و علاوه بر شیعه در بین اهل سنت نیز قائل به وجوب خمس معدن و گنج هستند.[1] و خلاف این ادعا ثابت شده است.[2]

2. ادعای وجوب خمس با این سبک و سیاق در زمان امام صادق علیه السلام به طور کامل بی دلیل است؛ بلکه روایات فراوانی[3] دلالت بر پرداخت خمس در زمان امام علی علیه السلام دارند؛ برای نمونه امام صادق عليه السلام می فرمايند: مردی نزد امام علی عليه السلام آمد و گفت: من ثروت جمع می كنم، اما كوتاهي می كنم كه از راه حلال است يا از راه حرام. اكنون می خواهم توبه كنم، اما حلال و حرام آن را نمی دانم، زيرا به هم آميخته است. امام فرمود: خمس مال را پرداخت كن، چراكه خداوند به يك پنجم اموال رضايت داده و مابقی اموال برای شما حلال است.[4]

تا زمان امام باقر علیه السلام شیعه در فشار شدید از نظر سیاسی و اقتصادی قرار داشت و حکومت بنی امیّه حساسیت خاصی به تشیّع نشان می داد؛ همچنانکه در دوران امام حسن عليه السلام، بنی اميه روی كار آمده و تلاش كردند تا حقوق شيعيان، سادات علوی و امامان شيعه عليهم السلام را نفی كرده و سهم ائمه اطهار عليهم السلام را پرداخت نكنند، زيرا موجب مشروعيت بخشی به آنان می شد. در اين دوره پرداخت خمس به شيعيان توسط بنی اميه ناديده گرفته شد؛ امام باقر عليه السلام فرمود: از زمان معاويه تا به امروز خمسی در ميان ما تقسيم نشد.[5]

3- واژه غنیمت که در آیه خمس آمده اعم از غنائم جنگی است؛ غنیمت در آیه معنى وسيعى دارد و شامل غنائم جنگى و غير آن می‌شود. ضمن اینکه برفرض این آیه فقط بر غنائم جنگی دلالت کند، ادله دیگری از سنت مبنی بر تعلق خمس بر سایر غنائم وجود دارد.

4- تهمت و تشبیه حکومت جمهوری اسلامی به بنی امیه و بنی عباس، و همچنین در کنار هم قرار دادن اهل بیت و مخالفان نظام اسلامی، بسیار موذیانه و ظالمانه بوده و زیر پا گذاشتن حق محسوب می شود؛ چه تشبیهی بدتر از این که نظامی که با خون هزاران شهید و تلاش های صدها ساله علمای بزرگ و حضور و اراده مردم بنا شده را با حکومت های غاصبانه مقایسه و افرادی که با حکومت اسلامی زاویه داشته‌اند را صاحبان حق معرفی کنیم.

5- خمس، حق اهل بیت است و برای ترویج دین و معارف اهل بیت و رسیدگی به فقرای بنی هاشم واجب شده، چگونه می توان پذیرفت، این حق الهی را به منتقدان و مخالفان و دشمنان حکومت اسلامی پرداخت کرد؟

خمس

جمع بندی
وجوب خمس بر اساس قرآن و روایات بوده است؛ هر چند در زمان امام باقر و امام صادق علیهما السلام مجالی برای احیای این واجب فراهم شد، ولی اصل وجوب خمس و علت آن ربطی به مخالفت با حکومت ندارد و نمی توان خمس اموال را یک واجب درون مذهبی دانست.
 
پی نوشت:
[1] https://btid.org/fa/news/111641
[2] https://btid.org/fa/news/203960
[3]https://hajj.ir/fa/58322
[4] کافی، ج 5، ص 125.
[5]الطبقات الكبری، ج 5، ص 305 به نقل از https://hajj.ir/fa/58322

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
7 + 8 =
*****