فلسفه آزمایش الهی

13:21 - 1392/10/17
رهروان ولایت ـ شاید این سوال برای خیلی‌ از افراد پیش بیاید؛ چرا خداوند بندگانش را آزمایش می کند؟ در حالی که تنها کسی نیاز به امتحان دارد که از سرانجام و چگونگی کاری آگاه نباشد؛ در حالی که خداوند آشکار و پنهان برایش یکسان است و...
آیه قرآن

موضوع: امتحان الهی(فلسفه آزمایش الهی)
شاید این سوال برای خیلی‌ از افراد پیش بیاید؛ چرا خداوند بندگانش را آزمایش می کند؟ در حالی که تنها کسی نیاز به امتحان دارد که از سرانجام و چگونگی کاری آگاه نباشد؛ در حالی که خداوند آشکار و پنهان برایش یکسان است و چیزی در آسمان و زمین بر او مخفی نیست، دیگر چه نیازی به امتحان دارد؟
باید بگوییم که امتحان و آزمایش الهی، هدف و معنای دیگری دارد. چرا که انسان به خاطر نارسایی دانش خود برای رسیدن به واقعیت، کشف حقیقت و رفع ابهام ناچار است آزمایش کند. اما امتحان خداوند برای آگاهی نیست، زیرا همه چیز را می‌داند و هدف او این است که ظرفیت افراد مشخص شود، برای اینکه تا امتحان نشویم قوّ و ضعف ما مشخص نمی‌شود و اگر عملی از ما سر نزند چگونه مستحق پاداش و کیفر خواهیم بود؛ اگر خداوند بدون امتحان گروهی را به بهشت و گروهی دیگر را به جهنم ببرد کار حکیمانه‌‌ای نیست و در واقع خداوند با امتحان، حجت را بر بنده‌گانش تمام می‌کند.
«لِئَلاّ يَكُونَ لِلنّاسِ عَلَى اللّه‏ِ حُجَّةٌ»؛ «راه عذرى بر احدى باقى نباشد و حجتى بر خدا نداشته باشند.»[۱]
بنابراین باید امتحانی باشد تا ما خودمان را نشان دهیم آنگاه معلوم شود که مستحقق پاداش یا کیفر هستیم.و خداوند زمینه این آزمایش را فراهم کرده و می‌فرماید: «الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ»؛ «آن که مرگ و زندگی را بيافريد، تا بيازمايدتان که کدام يک از شما به عمل نيکوتر است و اوست پيروزمند و آمرزنده.»[۲]
هدف خداوند از آزمایش انسانها
۱.تربیت و پرورش استعدادها:
انسان از روزی که قدم به این دنیا می‌گذارد، در وجود او سلسله ای از استعدادها و امکانات شگفت انگیز وجود دارد و همه کمالات و فضائل اخلاقی به صورت استعدادها در وجودش نهفته است و مثل زمینی می‌ماند که در آن منابع زیادی وجود دارد که بدون وسایل و امکانات مخصوص آشکار نمی‌شود و از مرحله قوّه بودن به فعلیت و استعداد نمی‌رسد.
حضرت علی(ع) در زمینه فلسفه امتحانات الهی می فرماید: «و اِن كان سُبحانَهُ اُعلُمَ بِهِم مِن اَنفُسهم و لكن لِتَظهَروا الاَفعالُ التی بها یُستَحقُّ الثَّوابُ وَ العِقابَ»؛ «گرچه خداوند به روحیات بندگانش، از خودشان آگاهتر است، ولی آنها را امتحان می‌كند تا كارهای خوب و بد كه معیار پاداش و كیفر است، از آنها بروز كرده و ظاهر گردد.»[۳]
خداوند متعال، همه انسانها را آزمایش می‌کند، تمام جهان صحنه آزمایش بوده و همه مردم مورد امتحان قرار می‌گیرند. وسایل آزمایش الهی نیز تمام حوادث تلخ و شیرین و از جمله ترس و گرسنگی، محاصره اقتصادی و جنگ و ... است، امّا امتحان همه یکسان نیست.
خداوند وقتی حضرت ابراهیم(علیه السلام) را با فرمان دادن به ذبح اسماعیل آزمایش می کند، هدف این نیست که بداند آیا ابراهیم فرمان او را اطاعت می‌کند یا نه؛ بلکه هدف این است که روح فرمانبرداری و تسلیم در برابر دستورات خدا را که در وجود حضرت ابراهیم (علیه السلام) بود، پرورش دهد و به مرحله فعلّیت برساند و از این طریق ابراهیم گامی به سوی تکامل بردارد. چرا که «حضرت ابراهیم (علیه السلام) در هر آزمایشی که موفق می‌شد، به مقامی می‌رسید، در مرحله اول، عبدالله شد. سپس نبی الله و پس از آن رسول الله، خلیل الله و در نهایت به رهبری مردم منصوب گردید.»[۴]
در بلا هم می‌چشم لذّات او مات اویم مات اویم مات او
«سعدی»
لذا خداوند تبارک و تعالی به وسیله مشکلات و سختیها انسان را آزمایش می‌کند؛ همان طوری که می‌فرماید:«وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ»؛ «البته شما را به اندکی ترس و گرسنگی و بينوايی و بيماری و نقصان در محصول می‌آزماييم و شکيبايان را بشارت ده.»[۵] مشکلات و سختیها همانند کوره‌ای است که به آهن صلابت و استقامت می‌بخشد؛ انسان هم در کوره حوادث و مشکلات، نیرومند گشته و قدرت پیدا می‌کند تا تمام مشکلات و موانع را از سر راه بردارد.

منابع:
۱. سوره نسا، آیه ۱۶۵.
۲. سوره ملک، آیه ۲.
۳. نهج البلاغه، کلمات قصار، شماره ۹۳.
۴. کافی، جلد۱،صفحه ۱۷۵.
۵. سوره بقره، آیه ۱۵۵.

 

خلاصه سخنرانی استاد مبین در کنفرانس آیه های انتظار در تاریخ 92/10/11

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.
این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.