مفهوم «فترت امامت» و ارتباط آن با ظهور امام زمان(عج)

12:01 - 1403/01/25

اصطلاح «فترت امامت» به این معنا نیست که تا ظهور امام زمان، خداوند در میان مردم نماینده معصوم ندارد؛ بلکه به معنای آن است که امام زمان علیه‌السلام از دیدگان پنهان شده و منتظر فرمان الهی برای ظهور می‌باشند.

روشنفکران ادعا می‌کنند همانگونه که قرآن به صراحت فرموده، پس از حضرت عیسی علیه‌السلام و تا پیش از بعثت خاتم‌الانبیاء صلی‌الله‌علیه‌وآله، هیچ رسولی به سوی مردم مبعوث نشد.[1] به این دوره زمانی طولانی، «فترت پیامبران» گفته می‌شود. دقیقا همین شرایط پیرامون جانشینان معصوم پیامبر نیز محقق می‌شود؛ یعنی یازده امام عهده‌دار مسئولیت رهبری شدند، اما با توجه به سنت خداوند در مورد آخرین پیامبر، مردم در یک دوره زمانی طولانی، بدون امام خواهند بود تا اینکه آخرین امام یعنی امام زمان علیه‌السلام ظهور کنند. به این دوره زمانی طولانی، «فترت امامت» گفته می‌شود.

دلیلی که روشنفکران برای این ادعای خود بیان کرده‌اند، حدیثی است که در برخی منابع شیعی گزارش شده: «ابوحمزه ثمالی از امام صادق علیه‌السلام پرسید: «آیا صاحب این امر، شما هستید؟»، امام علیه‌السلام پاسخ دادند: «خیر». دوباره پرسید: «آیا او فرزندِ فرزند شماست؟»، فرمود: «خیر». دوباره پرسید: «آیا او فرزندِ فرزندِ فرزند شماست؟»، فرمود: «خیر». ابوحمزه این‌بار می‌پرسد: «پس او چه کسی است؟» امام علیه‌السلام در پاسخ فرمود: «او کسی است که زمین را پس از آنکه پر از ظلم و جور شده، مملو از عدل و داد می‌کند. او در دوران «فترت امامت» خواهد آمد، چنانچه خاتم‌الانبیاء صلی‌الله‌علیه‌وآله در دوران «فترت پیامبران» مبعوث شدند».[2]

در پاسخ به این ادعا به چند نکته مهم اشاره می‌شود:

الف- سند حدیث مورد نظر ضعیف است و افراد ناشناخته و مجهول در آن قرار گرفته، پس قابل استناد نخواهد بود.[3]

ب- اصطلاح «فترت امامت» می‌تواند در دو معنا استفاده شود؛ گاه به معنای آن است که امامان معصوم علیهم‌السلام غیر از امیرالمؤمنین علیه‌السلام و امام حسن علیه‌السلام - که به مدت کوتاهی رهبر جامعه بودند - به قدرت و حکومت ظاهری دست پیدا نکردند و تا زمان ظهور امام زمان علیه‌السلام به چنین قدرتی دست پیدا نمی‌کنند؛ گاه به این معناست که امام معصوم علیه‌السلام به مدت زمان طولانی از دیدگان مردم پنهان می‌شود.

با توجه به تمام احادیث با موضوع مهدویت، نزدیک‌ترین معنا و مفهومی که حدیث مورد نظر در حال بیان آن است، معنای دوم می‌باشد که شیعیان باید خود را برای مواجه شدن با یک دوره زمان طولانی آماده کنند که امام زمان علیه‌السلام در پس پرده غیبت به‌ سر خواهند برد.[4]

ج- با چشم‌پوشی از ضعف سند، مفهوم برداشت شده از این روایت، با باورهای قطعی و ضروری در مکتب شیعه سازگاری ندارد؛ با توجه به استدلال‌های عقلی و همچنین احادیث فراوان در منابع شیعه،[5] خداوند هیچ‌گاه انسان‌ها را بدون نماینده از جانب خویش رها نکرده و همواره روی زمین، حجت معصوم خدا قرار دارد.

بنابراین اگر منظور از «فترت امامت» آن است که در یک دوره طولانی، خداوند هیچ حجتی روی زمین ندارد، بی‌تردید این معنا نادرست و باطل می‌باشد.[6]

د- مقایسه میان دو اصطلاح «فترت پیامبران» و «فترت امامت» نیز نادرست است؛ زیرا هرچند «فترت پیامبران» به معنای مبعوث نشدن هیچ پیامبری پس از حضرت عیسی علیه‌السلام است، اما بدین معنا نیست که مردم بدون حجت و نماینده معصوم خدا رها شده باشند.

آیات قرآن تصریح می‌کند که خداوند هیچ امت و گروهی را بدون هشداردهنده و نذیر رها نکرده است.[7] برخی احادیث گویای آن است که پیش از خاتم‌الانبیاء صلی‌الله‌علیه‌وآله، افرادی از جانب خداوند به بیان مسائل توحیدی اقدام می‌کردند، همانند «خالدبن‌سنان‌عبسی».[8]

پس اصطلاح «فترت امامت» نیز می‌تواند با همین معیار و شاخص معنا شود؛ «فترت امامت» یعنی دورانی که در آن، امام معصوم علیه‌السلام به فرمان خدا از دیدگان پنهان است، ولی عالمان دین‌شناس و با تقوا برای هدایت و ارشاد مردم اقدام کرده و از میراث مکتب شیعه پاسداری می‌کنند.

پی‌نوشت:
[1]. مائده، 19.
[2]. کلینی، محمد، کافی، ج1، 341، اسلامیة.
[3]. مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج‏4، ص54، اسلامیة.
[4]. مازندرانی، صالح، شرح الكافي، ج‏6، ص246، اسلامیة.
[5]. صفار، محمد، بصائر الدرجات، ج‏1، ص484، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
[6]. صدوق، محمد، كمال الدين، ج‏2، ص657-656، اسلامیة.
[7]. فاطر، 24.
[8]. مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج‏14، ص448، دار إحياء التراث العربي‏.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
9 + 4 =
*****