چرا فاطمه، فاطمه نامیده شد؟

08:57 - 1400/09/28

چکیده: فاطمه، در لغت از «فطم» گرفته شده است، که به معنای بریدن از شیر است؛ یعنی هر گاه مادر بخواهد بچه خود را از شیر بگیرد، از ماده «فطم» استفاده می‌کنند؛ لذا فاطمه(سلام‌الله‌علیها) نیز از همین ریشه است.

فاطمه

رهروان ولایت ـ یکی از سوالاتی که درباره اهل بیت(علیهمالسلام) مطرح است، این است که علت نام‌گذاری آن‌ها چه بوده است، به طور مثال این سوال راجع به حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) مطرح است که چرا پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) ایشان را فاطمه نامید، آیا علت خاصی داشته است یا نه صرف یک نام‌گذاری بوده و هیچ علت خاصی نداشته است؟

فاطمه، در لغت از «فطم» گرفته شده است، که به معنای بریدن از شیر است؛ یعنی هر گاه مادر بخواهد بچه خود را از شیر بگیرد، از ماده «فطم» استفاده می‌کنند؛ لذا فاطمه(سلام‌الله‌علیها) نیز از همین ریشه است.[1] حال با این توضیح، با مراجعه به روایات معصومین(علیهم‌السلام) پاسخ سوال بالا را می‌توان یافت:
1. «يُونُسَ بْنِ ظَبْيَانَ» می‌گوید: «امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: آیا می‌دانید تفسیر فاطمه چیست؟ من گفتم: نه آقای من شما به ما خبر دهید. حضرت فرمود: چون او از شر و بدی بریده شده است، و اگر امیرالمومنین(علیه‌السلام) نبود، هیچ کفو و مانندی در روی زمین تا روز قیامت برای فاطمه(سلام‌الله‌علیها) نبود».[2]

2. امام رضا(علیه‌السلام) فرمود: به این خاطر، رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فاطمه را فاطمه نامید که او و شیعیان او از آتش بریده شده‌اند».[3] هم‌چنین حضرت در حدیث دیگری فرمود: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: به این خاطر فاطمه را فاطمه نامیدم، چون که خداوند متعال او و تمام کسانی‌که او را دوست دارند را از آتش جهنم بریده است».[4] حضرت در حدیث دیگری فرمودند: «خدوند متعال فاطمه را فاطمه نامید، زیرا او را از طمع و حب دنیا بریده است».[5]

3. امام باقر(علیه‌السلام) فرمودند: «خداوند متعال فرمود: من فاطمه را فاطمه نامیدم چرا که او را از جهل و نادانی بریدم و با علم آمیختم، هم‌چنین او را از «طمث» نیز بریدم». علامه مجلسی در تفسیر این روایت می‌نویسد: «طمث در این روایت به معنای اخلاق و رفتار بد و خلاف شرع است، وقتی خداوند فرموده او را از این امور بریدم، به این معناست که هیچ‌گونه خلق و خوی بد و اخلاق زشتی در او راه ندارد چه در افکار و چه در اخلاق و چه در رفتار او».[6]

بنابراین با توجه به معنای لغوی «فاطمه» خداوند متعال او ایشان را به این نام نام‌گذاری کرده تا دال بر این مطلب باشد که خود حضرت اولا در دنیا از هر گونه بدی و زشتی در اخلاق و کردار بریده است و هیچ رزیله‌ای در او وجود ندارد، ثانیا در اخرت نیز از آتش بریده شده است و ثانیا: تمام کسانی‌که حضرت را دوست دارند و از او پیروی کرده و به حضرت اقتدا می‌کنند نیز بریده از آتش خواهند بود.

 

-----------------------------------------------

پی‌نوشت
[1]. بحارالأنوار ج 43، ص 14.
[2]. يونس بن ظبيان قال قال أبو عبد الله الصادق(ع): «لفاطمة ع تسعة أسماء عند الله عز و جل فاطمة و الصديقة و المباركة و الطاهرة و الزكية و الرضية و المرضية و المحدثة و الزهراء ثم قال تدري لأي شي‏ء سميت فاطمة ع قلت أخبرني يا سيدي قال فطمت من الشر قال ثم قال لو لا أن أمير المؤمنين ع تزوجها لما كان لها كفو على وجه الأرض إلى يوم القيامة آدم فمن دونه».(امالی شیخ صدوق، ص 592)
[3]. «حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ ع قَالَا سَمِعْنَا الْمَأْمُونَ يُحَدِّثُ عَنِ الرَّشِيدِ عَنِ الْمَهْدِيِّ عَنِ الْمَنْصُورِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لِمُعَاوِيَةَ أَ تَدْرِي لِمَ سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ فَاطِمَةَ قَالَ لَا قَالَ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ هِيَ وَ شِيعَتُهَا مِنَ النَّارِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُولُهُ».(عیون اخبار الرضا، ج2، ص 72)
[4]. عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنِّي سَمَّيْتُ ابْنَتِي فَاطِمَةَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَطَمَهَا وَ فَطَمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّار».(همان، ص 46)
[5]. قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع «.... فَبِهَذَا سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ فَاطِمَةَ لِأَنَّهَا فَطَمَتْ طَمَعَهُمْ».(علل الشرایع، ج1، ص 178)
[6]. «أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ لَمَّا وُلِدَتْ فَاطِمَةُ ع أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَلَكٍ فَأَنْطَقَ بِهِ لِسَانَ مُحَمَّدٍ ص فَسَمَّاهَا فَاطِمَةَ ثُمَّ قَالَ إِنِّي فَطَمْتُكِ بِالْعِلْمِ وَ فَطَمْتُكِ عَنِ الطَّمْثِ ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ اللَّهِ لَقَدْ فَطَمَهَا اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِالْعِلْمِ وَ عَنِ الطَّمْثِ بِالْمِيثَاقِ». بيان فطمتك بالعلم أي أرضعتك بالعلم حتى استغنيت و فطمت أو قطعتك عن الجهل بسبب العلم أو جعلت فطامك من اللبن مقرونا بالعلم كناية عن كونها في‏ بدو فطرتها عالمة بالعلوم الربانية و على التقادير كان الفاعل بمعنى المفعول كالدافق بمعنى المدفوق أو يقرأ على بناء التفعيل أي جعلتك قاطعة الناس من الجهل أو المعنى لما فطمها من الجهل فهي تفطم الناس منه و الوجهان الأخيران يشكل إجراؤهما في قوله فطمتك عن الطمث إلا بتكلف بأن يجعل الطمث كناية عن الأخلاق و الأفعال الذميمة أو يقال على الثالث لما فطمتك عن الأدناس الروحانية و الجسمانية فأنت تفطم الناس عن الأدناس المعنوية».(بحارالأنوار ج 43، ص 14).

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.