در روایات مشورت با چه کسانی توصیه شده است

08:07 - 1401/09/12

امام علی علیه‌السلام: با افراد بخيل مشورت نكن زيرا ترا از بخشش و كمك به ديگران باز مي‌دارند و از فقر مي‌ترسانند (و نيز) با افراد ترسو مشورت نكن زيرا آنها ترا از انجام كارهاي مهم باز مي‌دارند (و همچنين) با افراد حريص مشورت نكن كه آنها براي جمع آوري ثروت و يا كسب مقام، ستمگري را در نظر تو جلوه‌گر مي‌سازند.»

در روایات مشورت با چه کسانی توصیه شده است

موضوع مشاوره در اسلام از اهميت خاصي برخوردار است چنانچه پيغمبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ با قطع نظر از وحي آسماني آنچنان فكر نيرومندي داشت كه هيچگاه نياز به مشاوره پيدا نمي‌كرد، ولي براي اينكه از يك سو مسلمانان را به اهميت مشورت متوجه سازد تا آن را جزء برنامه‌هاي اساسي زندگي خود قرار دهند و از سوي ديگر نيروي فكر و انديشه را در افراد پرورش دهد، در امور عمومي مسلمانان كه جنبه‌ي اجراي قوانين الهي داشت (نه قانونگزاري) جلسه‌ي مشاوره تشكيل مي‌داد و مخصوصاً براي رأي افراد صاحب نظر ارزش خاصي قائل بود تا آنجا كه گاهي به احترام آنها از رأي خود صرف نظر مي‌كرد، چنانكه نمونه‌ي آن در جنگ «احد» اتفاق افتاد و مي‌توان گفت كه يكي از عوامل موفقيت پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ در پيشبرد اهداف اسلامي همين بود.

در اين بحث به دو موضوع توجه فرمائيد:

1ـ آيات و روايات پيرامون شورا

2ـ با چه اشخاصي مي‌توان مشورت كرد؟

آيات

1ـ «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشاوِرْهُمْ فِي اْلأَمْرِ فَاِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَي اللهِ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ[1]
از پرتو رحمت الهي در برابر آنها نرم (و مهربان) شدي و اگر خشن و سنگ دل بودي از اطراف تو پراكنده مي‌شدند، بنابراين آنها را عفو كن و براي آنها طلب آمرزش نما و در كارها با آنها مشورت كن، اما هنگامي كه تصميم گرفتي (قاطع باش و) بر خدا توكل كن زيرا خداوند متوكلان را دوست دارد.»

2ـ «وَالَّذينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ اَاقمُوا الصَّلوةَ وَ اَمْرُهُمْ شُوري بَيْنَهُمْ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ[2]
و آنان كه دستورات پروردگار را اجابت و اطاعت كردند و نماز به پا داشتند و كارشان را با مشورت يكديگر انجام دادند و از آنچه روزي‌شان داديم انفاق مي‌كنند.»

روايات

از پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ نقل شده كه فرمود:
«اِذا كانَ أمَرائُكُمْ خِيارَكُمْ وَ اَغْنِيائُكُمْ سُمَحائُكُمْ وَ اَمْرُكُمْ شُوري بَيْنَكُمْ فَظَهْرُ ألاَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِها وَ اِذا كانَ أمَرائُكُمْ شِرارَكُمْ وَ اَغْنِيائُكُمْ بُخَلائَكُمْ وَلَمْ يَكُنْ اَمْرُكُمْ شُوري بَيْنَكُمْ فَبَطْنُ اْلاَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِها[3]
هنگامي كه زمامداران شما، نيكان شما باشند و توانگران شما سخاوتمندان، و كارهاي نيك با مشورت انجام گيرد، ‌در اين موقع روي زمين، از زير زمين براي شما بهتر است (يعني شايسته‌ي حيات و زندگي هستيد) ولي اگر زمامدارانتان بدان و ثروتمندان افراد بخيل باشند و در كارها مشورت نكنيد در اين صورت زير زمين از روي آن براي شما بهتر است.»

امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ در اثناء خطبه مي‌فرمايد:
«وَلا مُظاهَرَةَ اَوْثَقُ مِنَ الْمُشاوَرَةِ[4]
هيچ پشتيباني مطمئن‌تر از مشورت نيست.»

از امام باقر ـ عليه السّلام ـ نقل شده: در تورات چهار جمله آمده:
«مَنْ لايَسْتَشيرُ يَنْدِمُ وَ الْفَقْرُ الْمَوْتُ اْلأَكْبَرِ وَ كَما تَدينُ تُدانُ وَ مَنْ مَلَكَ اِسْتَأْثَرَ[5]
كسي كه مشورت نكند پشيمان مي‌شود، فقر مرگ بزرگ است، هر چه كني با تو همان خواهد شد و كسي كه مالك شود استبداد مي‌ورزد يعني نوعاً اينها از تبعات اين خصلت‌ها است.»

مشورت

با چه اشخاصي بايد مشورت كرد؟

مسلم است كه هر كس نمي‌تواند طرف مشورت قرار گيرد، زيرا گاه بعضي از اشخاص نقاط ضعفي دارند كه مشورت با آنها مايه‌ي بدبختي و عقب افتادگي است و از اين جهت در روايات خاندان عصمت و طهارت صفاتي را براي مستشار ذكر نموده‌اند:

الف) از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده:
مشورت تحقق نمي‌گيرد مگر با شرائطش و اگر كسي آن شرايط را نداند در مشورت ضرر مي‌كند.

پس اولين آنها عبارت است از اينكه مستشار عاقل باشد و دومين شرط اين است كه آزاد مرد و متدين باشد و شرط سوم عبارت است از اينكه مستشار دوست حقيقي باشد و شرط چهارم عبارت است از اينكه بتواني او را آگاه كني از امور پنهاني خود و علم آن نسبت به موضوع مانند علم خودت باشد كه به افراد ديگر نرسد.[6]

ب) از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده:
«اِسْتَشِرْ في اَمْرِكَ الَّذينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ[7]
مشورت كنيد در پيش آمدها (از) كساني كه مي‌ترسند از پروردگارشان.»

ج) از امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ نقل شده كه فرمود: (با سه طايفه مشورت نكن)
«وَلا تُدْخِلَنَّ في مَشْوَرَتِكَ بَخيلاً يَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ وَ يَعِدُكَ الْفَقْرَ وَلا جَباناً يُضْعِفُكَ عَنِ اْلاُمُورِِ وَلا حَريصاً يُزَيِّنُ لَكَ الشَّرَّةَ بِالْجَوْرِ[8]
با افراد بخيل مشورت نكن زيرا ترا از بخشش و كمك به ديگران باز مي‌دارند و از فقر مي‌ترسانند (و نيز) با افراد ترسو مشورت نكن زيرا آنها ترا از انجام كارهاي مهم باز مي‌دارند (و همچنين) با افراد حريص مشورت نكن كه آنها براي جمع آوري ثروت و يا كسب مقام، ستمگري را در نظر تو جلوه‌گر مي‌سازند.»

د) ‌از امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ نقل شده: «اِيّاكَ وَ مُشاوَرَةَ النِّساءِ اِلاّ مَنْ جَرَّبْتَ بِكَمالِ عَقْلٍ...[9]
خودداري كن از مشورت با زنان، مگر آنان كه رشد عقلي و فكري‌شان به تجربه ثابت شده باشد.»

هـ ) از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده:
«لاتَشِرْ عَلَي الْمُسْتَبِدِّ بِرَايِهِ[10]
مشورت نكن با كسي كه استبداد رأي دارد.»

پی‌نوشت:

[1] . سوره‌ي آل عمران، آيه‌ي 159
[2] . سوره‌ي شوري، آيه‌ي 38
[3] . تحت العقول، ص26
[4] . نهج البلاغه، كلمات قصار 113
[5] . بحار، ج75، ص100
[6] . وسائل، ج8، ص426
[7] . وسائل، ج8، ص426
[8] . نهج البلاغه، فرمان امام به مالك اشتر
[9] . بحار، ج103، ص253
[10] . بحار، ج75، ص105

منبع: خبرگزاری حوزه

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز:
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
4 + 6 =
*****

با عضویت در خبرنامه مطالب ویژه، روزانه به ایمیل شما ارسال خواهد شد.